Skala Obciążenia Opiekuna Zarit (ZBI), ang. Zarit Burden Interview (ZBI) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Skala Obciążenia Opiekuna Zarit (ZBI) – omówienie
Co mierzy Skala Obciążenia Opiekuna Zarit (ZBI)?
Skala Obciążenia Opiekuna Zarit (ZBI) to najczęściej stosowane narzędzie do oceny subiektywnego obciążenia osób opiekujących się przewlekle chorym członkiem rodziny. Dotyczy wpływu opieki na zdrowie fizyczne i psychiczne opiekuna, jego życie społeczne, finanse i relację z podopiecznym, a także poczucia winy i obaw o przyszłość. Pełna wersja zawiera 22 pytania, a wynik 0–88 pkt pokazuje, jak bardzo opieka obciąża daną osobę. Skalę opracowali Zarit i wsp. (1980) z myślą o opiekunach osób z otępieniem.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
ZBI wypełniają opiekunowie nieformalni – najczęściej członkowie rodziny – osób z otępieniem, po udarze mózgu, z chorobą Parkinsona, chorobami nowotworowymi, zaburzeniami psychicznymi i niepełnosprawnością. Stosuje się ją w geriatrii, neurologii, psychiatrii, opiece paliatywnej i długoterminowej oraz w pracy socjalnej. Pomaga wskazać opiekunów zagrożonych wypaleniem i depresją oraz zaplanować wsparcie, np. opiekę wytchnieniową. Do szybkiego przesiewu służą wersje skrócone: 12- i 4-pytaniowa.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
ZBI wypełnia opiekun osoby przewlekle chorej (najczęściej z otępieniem). Zawiera 22 pytania o odczucia związane z opieką, np. czy brakuje mu czasu dla siebie, czy czuje się zestresowany, czy opieka wpływa na jego zdrowie i relacje, czy obawia się o przyszłość podopiecznego. Każde pytanie ocenia się w skali 0–4 (nigdy, rzadko, czasami, dość często, prawie zawsze); ostatnie pytanie dotyczy ogólnego poczucia obciążenia.
Skala Obciążenia Opiekuna Zarit (ZBI) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Formularze i normy tego narzędzia są chronione prawem autorskim i dystrybuowane odpłatnie przez wydawcę – nie udostępniamy ich. Oryginalną wersję należy uzyskać od wydawcy.
Interpretacja wyników
Łączny wynik wynosi 0–88 pkt. Najczęściej przyjmuje się: 0–20 pkt – brak lub niewielkie obciążenie, 21–40 – łagodne do umiarkowanego, 41–60 – umiarkowane do ciężkiego, 61–88 pkt – ciężkie obciążenie. Wysoki wynik wiąże się z depresją opiekuna i ryzykiem umieszczenia podopiecznego w instytucji, dlatego jest wskazaniem do zaproponowania wsparcia: opieki wytchnieniowej, grup wsparcia, psychoedukacji i oceny zdrowia psychicznego opiekuna.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
ZBI mierzy subiektywne obciążenie opiekuna i nie jest narzędziem diagnostycznym. Skala ma wysoką spójność wewnętrzną (alfa ok. 0,9) i dobrą rzetelność test–retest; wyższe wyniki wiążą się z depresją opiekuna i umieszczeniem chorego w instytucji. Bédard i wsp. (2001) opracowali wersję 12-pytaniową i 4-pytaniowy przesiew.
Publikacja źródłowa: Zarit SH, Reever KE, Bach-Peterson J, Gerontologist 1980; Bédard M i wsp., Gerontologist 2001 (wersje skrócone).
Podobne skale i kwestionariusze
Obciążenie opiekuna ocenia się też krótszym wskaźnikiem Caregiver Strain Index i wielowymiarowym Caregiver Burden Inventory. Stres opiekuna związany z objawami behawioralnymi chorego mierzy część opiekuńcza Inwentarza Neuropsychiatrycznego (NPI). Ponieważ wysokie obciążenie często wiąże się z depresją i stresem, warto ocenić opiekuna Skalą Depresji CES-D, Kwestionariuszem Zdrowia Pacjenta PHQ-9 lub Skalą Odczuwanego Stresu (PSS-10).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
https://www.youtube.com/watch?v=wmTgeZ1EWxU
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.