Wskaźnik aktywności zespołu Sjögrena ESSDAI, ang. EULAR Sjögren’s Syndrome Disease Activity Index (ESSDAI) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Wskaźnik aktywności zespołu Sjögrena ESSDAI?
ESSDAI (EULAR Sjögren’s Syndrome Disease Activity Index) to wskaźnik aktywności układowej (narządowej) pierwotnego zespołu Sjögrena, opracowany przez ekspertów EULAR. Obejmuje 12 domen: objawy ogólne, węzły chłonne, gruczoły ślinowe, stawy, skórę, płuca, nerki, mięśnie, obwodowy i ośrodkowy układ nerwowy, układ krwiotwórczy oraz parametry laboratoryjne. Każda domena ma przypisaną wagę, a wynik łączny wynosi 0–123 pkt. Wskaźnik nie obejmuje suchości ani zmęczenia – te objawy ocenia się wskaźnikiem ESSPRI.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
ESSDAI stosuje się u dorosłych z rozpoznanym pierwotnym zespołem Sjögrena – w poradniach i na oddziałach reumatologicznych oraz w badaniach klinicznych, w których jest głównym punktem końcowym oceny skuteczności leków. W praktyce pomaga monitorować zajęcie narządów wewnętrznych i podejmować decyzje o leczeniu immunosupresyjnym. Ocenę przeprowadza lekarz na podstawie wywiadu, badania przedmiotowego i aktualnych badań, m.in. morfologii krwi, badania moczu oraz stężenia immunoglobulin i dopełniacza.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
ESSDAI ocenia 12 domen: objawy ogólne, limfadenopatia, zajęcie gruczołów, stawy, skóra, płuca, nerki, mięśnie, obwodowy i ośrodkowy układ nerwowy, układ krwiotwórczy oraz domena biologiczna (m.in. stężenie immunoglobulin, krioglobuliny, dopełniacz). W każdej domenie lekarz określa poziom aktywności (brak, niski, umiarkowany, wysoki), który mnoży się przez wagę domeny. Ocenia się tylko zmiany wynikające z aktywnej choroby, a nie trwałe uszkodzenia; potrzebne są aktualne badania laboratoryjne.
Wskaźnik aktywności zespołu Sjögrena ESSDAI – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Suma punktów wynosi 0–123. Według Serora i wsp. (2016) wynik poniżej 5 pkt oznacza niską, 5–13 pkt umiarkowaną, a ≥14 pkt wysoką aktywność choroby. Za minimalną istotną poprawę przyjmuje się spadek o co najmniej 3 pkt. Wysoki wynik w domenach narządowych (np. nerki, płuca, układ nerwowy, krioglobulinemia) jest wskazaniem do rozważenia leczenia immunosupresyjnego. Objawy zgłaszane przez pacjenta (suchość, zmęczenie, ból) ocenia się osobno skalą ESSPRI.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
ESSDAI mierzy aktywność narządową zespołu Sjögrena i nie służy do jego rozpoznania. Wskaźnik jest wrażliwy na zmianę i zalecany przez EULAR jako punkt końcowy w badaniach klinicznych. W badaniach walidacyjnych EULAR miał dobrą zgodność między oceniającymi.
Publikacja źródłowa: Seror R i wsp., Ann Rheum Dis 2010; Seror R i wsp., Ann Rheum Dis 2016 (progi aktywności).
Podobne skale i kwestionariusze
Objawy zgłaszane przez pacjenta – suchość, zmęczenie i ból – ocenia wskaźnik ESSPRI, zwykle stosowany razem z ESSDAI. Zmęczenie dokładniej mierzą Skala Nasilenia Zmęczenia (FSS) i kwestionariusze FACIT, a jakość życia – Kwestionariusz SF-36. Suchość oka i jamy ustnej obiektywizuje się testem Schirmera i pomiarem wydzielania śliny. Odpowiednikiem ESSDAI w toczniu rumieniowatym układowym jest wskaźnik SLEDAI-2K.
Źródła i dalsza lektura
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
