Test Funkcji Wykonawczych w Codziennych Czynnościach (EFPT), ang. Executive Function Performance Test (EFPT) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Test Funkcji Wykonawczych w Codziennych Czynnościach (EFPT) – omówienie
Co mierzy Test Funkcji Wykonawczych w Codziennych Czynnościach (EFPT)?
Test Funkcji Wykonawczych w Codziennych Czynnościach (EFPT) ocenia funkcje wykonawcze podczas czterech codziennych zadań: gotowania owsianki, telefonowania, przyjmowania leków i płacenia rachunków. Terapeuta ocenia rozpoczęcie, organizację, kolejność działań, ocenę bezpieczeństwa i zakończenie zadania oraz to, ile wskazówek potrzebuje badany. Test opracowali Baum i wsp. (2003, 2008).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
EFPT stosuje się u dorosłych po udarze i urazie mózgu, z otępieniem, schizofrenią, stwardnieniem rozsianym i innymi chorobami wpływającymi na funkcje wykonawcze. Korzystają z niego terapeuci zajęciowi – aby ocenić, czy osoba może bezpiecznie mieszkać sama, jakiego wsparcia potrzebuje w codziennych czynnościach i jakie cele postawić w terapii.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Terapeuta zajęciowy przedstawia kolejne zadania ze standardowymi materiałami (np. kuchenka, garnek, płatki owsiane, telefon, opakowania leków, rachunki). Podczas każdego zadania ocenia pięć elementów: rozpoczęcie, organizację, kolejność działań, ocenę sytuacji i bezpieczeństwo oraz zakończenie. Gdy badany ma trudności, terapeuta udziela coraz silniejszych wskazówek według ustalonej hierarchii: naprowadzenie słowne, wskazówka gestem, bezpośrednie polecenie słowne, pomoc fizyczna i wykonanie czynności za badanego. Badanie trwa ok. 30–45 minut.
Test Funkcji Wykonawczych w Codziennych Czynnościach (EFPT) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF w języku angielskim: publikacji źródłowych i opisów narzędzia. Nie zawsze zawierają one sam formularz. Narzędzie jest chronione prawem autorskim. Do użytku klinicznego zwykle można je stosować bezpłatnie, ale kopiowanie formularza do publikacji, materiałów szkoleniowych lub zastosowań komercyjnych wymaga zgody właściciela praw.
Interpretacja wyników
Każdy element zadania ocenia się w skali 0–5 według najsilniejszej potrzebnej wskazówki: 0 – samodzielnie, 1 – naprowadzenie słowne, 2 – wskazówka gestem, 3 – bezpośrednie polecenie słowne, 4 – pomoc fizyczna, 5 – wykonanie za badanego. Wynik zadania wynosi 0–25 pkt, a wynik całkowity 0–100 pkt; wyższy oznacza większą potrzebę pomocy.
Test nie ma progów odcięcia – wynik opisuje, jakiego wsparcia osoba potrzebuje w codziennych czynnościach. Pomaga zaplanować zakres nadzoru w domu, np. przy przyjmowaniu leków czy gotowaniu, oraz cele terapii zajęciowej. Wyniki porównuje się w czasie i z obserwacjami rodziny.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
EFPT ocenia, ile wskazówek potrzebuje osoba podczas realnych czynności, i nie jest testem przesiewowym z progiem odcięcia. W pracy Bauma i wsp. (2008) test miał wysoką zgodność między oceniającymi (ICC ok. 0,91) i dobrą spójność wewnętrzną, a osoby po udarze potrzebowały istotnie więcej wskazówek niż grupa kontrolna.
Publikacja źródłowa: Baum CM i wsp., Am J Occup Ther 2008.
Podobne skale i kwestionariusze
Jakość wykonywania codziennych zadań ocenia Ocena Umiejętności Motorycznych i Procesowych (AMPS), a złożone czynności życia codziennego – Skala IADL Lawtona. Funkcje wykonawcze w testach neuropsychologicznych badają m.in. Test Łączenia Punktów (TMT) i Test Stroopa (efekt interferencji), a przesiewowo funkcje poznawcze – Montrealska Skala Oceny Funkcji Poznawczych (MoCA).
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.