Skala Uogólnionej Własnej Skuteczności (GSES), ang. General Self-Efficacy Scale (GSES) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Skala Uogólnionej Własnej Skuteczności (GSES) – omówienie
Co mierzy Skala Uogólnionej Własnej Skuteczności (GSES)?
Skala Uogólnionej Własnej Skuteczności (GSES) Schwarzera i Jerusalem mierzy ogólne przekonanie człowieka, że potrafi radzić sobie z trudnymi sytuacjami i przeszkodami, osiągać cele i rozwiązywać problemy. Opiera się na koncepcji poczucia własnej skuteczności Bandury, ale – w odróżnieniu od skal dotyczących konkretnych sytuacji – ujmuje je jako względnie stałą cechę. Zawiera 10 stwierdzeń. Skala jest dostępna w ponad 30 językach; polską adaptację opracowali Schwarzer, Jerusalem i Juczyński.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
GSES jest przeznaczona dla młodzieży od 12. roku życia i dorosłych, zdrowych i chorych. Stosuje się ją w psychologii zdrowia i psychologii klinicznej, psychoterapii, rehabilitacji, edukacji zdrowotnej, poradnictwie zawodowym i badaniach naukowych – np. do oceny zasobów pacjenta, przewidywania przestrzegania zaleceń i oceny efektów programów zmiany zachowań. Wypełnienie zajmuje kilka minut.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
GSES zawiera 10 stwierdzeń dotyczących m.in. radzenia sobie z nieoczekiwanymi wydarzeniami, znajdowania rozwiązań w trudnych sytuacjach i zachowania spokoju w obliczu problemów. Badany ocenia każde stwierdzenie w skali 1–4: „nie”, „raczej nie”, „raczej tak”, „tak”. Wszystkie pozycje punktuje się w tym samym kierunku. Wynik łączny to suma punktów (10–40).
Skala Uogólnionej Własnej Skuteczności (GSES) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie jest chronione prawem autorskim. Do użytku klinicznego zwykle można je stosować bezpłatnie, ale kopiowanie formularza do publikacji, materiałów szkoleniowych lub zastosowań komercyjnych wymaga zgody właściciela praw.
Interpretacja wyników
Wyższy wynik oznacza silniejsze poczucie własnej skuteczności. W polskiej adaptacji wynik surowy przelicza się na steny według norm: 1–4 sten – wynik niski, 5–6 – przeciętny, 7–10 – wysoki. W wielu krajach średni wynik w populacji wynosi ok. 29 pkt.
Niskie poczucie własnej skuteczności wiąże się z gorszym radzeniem sobie ze stresem, większym ryzykiem depresji i słabszym przestrzeganiem zaleceń, dlatego może być wskazaniem do działań wzmacniających zasoby pacjenta, np. treningu umiejętności.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
GSES mierzy ogólne przekonanie o własnej skuteczności i nie stawia rozpoznania, dlatego czułość i swoistość nie mają tu zastosowania. W badaniach międzynarodowych spójność wewnętrzna wynosiła 0,76–0,90 (Scholz i wsp., 2002). Polska wersja (Juczyński, 2001) ma rzetelność ok. 0,85 i normy stenowe dla dorosłych; wyniki 1–4 stenu interpretuje się jako niskie, 7–10 jako wysokie.
Publikacja źródłowa: Schwarzer R, Jerusalem M, 1995; Juczyński Z, Narzędzia pomiaru w promocji i psychologii zdrowia, PTP 2001 (wersja polska).
Podobne skale i kwestionariusze
Poczucie własnej skuteczności w konkretnej chorobie mierzy np. Skala Poczucia Własnej Skuteczności w Zapaleniu Stawów (ASES), a gotowość do aktywnego udziału w leczeniu – Kwestionariusz Aktywacji Pacjenta (PAM-13). Samoocenę ocenia Skala Samooceny Rosenberga (SES), poczucie koherencji – Kwestionariusz Orientacji Życiowej SOC-29, a sposoby radzenia sobie ze stresem – Mini-COPE i Kwestionariusz Radzenia Sobie w Sytuacjach Stresowych (CISS).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
