Liczba Obrzękniętych Stawów (SJC), ang. Swollen Joint Count (SJC) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Liczba Obrzękniętych Stawów (SJC)?
Liczba Obrzękniętych Stawów (SJC) to podstawowy element badania przedmiotowego w zapalnych chorobach stawów. Badający ocenia określone stawy pod kątem obrzęku, który świadczy o aktywnym zapaleniu błony maziowej, i podaje ich liczbę. Najczęściej bada się 28 stawów (SJC28), a w pełniejszej ocenie – 44 lub 66 stawów. SJC wchodzi w skład wskaźników aktywności choroby i kryteriów odpowiedzi na leczenie.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
SJC stosuje się u dorosłych z reumatoidalnym zapaleniem stawów, łuszczycowym zapaleniem stawów i innymi zapaleniami stawów, a w zmodyfikowanej postaci także u dzieci z młodzieńczym idiopatycznym zapaleniem stawów. Ocenę wykonują reumatolodzy oraz przeszkolone pielęgniarki lub fizjoterapeuci – przy każdej wizycie kontrolnej i w badaniach klinicznych. Wynik służy do oceny aktywności choroby i podejmowania decyzji terapeutycznych zgodnie ze strategią leczenia do celu.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
W ocenie 28 stawów bada się obustronnie stawy ramienne, łokciowe, nadgarstkowe, śródręczno-paliczkowe (MCP 1–5), międzypaliczkowe bliższe rąk (PIP 1–5, w kciuku – staw międzypaliczkowy) oraz kolanowe. Ocena 66 stawów obejmuje dodatkowo m.in. stawy skroniowo-żuchwowe, mostkowo-obojczykowe, barkowo-obojczykowe, międzypaliczkowe dalsze rąk, skokowe, stępu i stóp. Obrzęk ocenia się palpacyjnie – jako wyczuwalne chełbotanie lub pogrubienie błony maziowej, a nie zniekształcenie kostne. Każdy obrzęknięty staw to 1 pkt; stawów zastąpionych protezą się nie ocenia.
Liczba Obrzękniętych Stawów (SJC) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Wynik to liczba obrzękniętych stawów, np. 0–28 w SJC28; większa liczba oznacza większą aktywność zapalenia. SJC28 wchodzi w skład wskaźników DAS28, CDAI i SDAI, a kryteria remisji ACR/EULAR (Boolean) wymagają m.in. tego, by liczba obrzękniętych i bolesnych stawów wynosiła najwyżej 1.
Obrzęk stawów jest bardziej obiektywnym wskaźnikiem zapalenia niż tkliwość, na którą wpływa np. współistniejąca fibromialgia. Ocena 28 stawów pomija stopy i stawy skokowe, dlatego przy dolegliwościach w tych okolicach warto je zbadać dodatkowo; w wątpliwych przypadkach pomocne jest badanie USG.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
Liczba obrzękniętych stawów jest elementem badania, a nie testem diagnostycznym. Zgodność między badającymi jest umiarkowana i poprawia się po wspólnym szkoleniu; USG wykrywa zapalenie błony maziowej częściej niż badanie palpacyjne. Ocena 28 stawów pomija stopy i stawy skokowe, więc może przeoczyć aktywną chorobę w tych okolicach. SJC wchodzi w skład DAS28, CDAI, SDAI i kryteriów remisji Boolean.
Publikacja źródłowa: Felson DT i wsp., Arthritis Rheum 1993 (zestaw podstawowy ACR); Prevoo MLL i wsp., Arthritis Rheum 1995 (ocena 28 stawów).
Podobne skale i kwestionariusze
Drugim podstawowym elementem badania stawów jest Liczba Bolesnych Stawów (TJC). Wyniki obu ocen wykorzystują Wskaźnik aktywności choroby DAS28, Kliniczny Wskaźnik Aktywności Choroby w RZS (CDAI) i Uproszczony Wskaźnik Aktywności Choroby (SDAI), a stan remisji określają Kryteria remisji ACR/EULAR (RZS).
Źródła i dalsza lektura
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
