Inwentarz Oceny Osobowości (PAI), ang. Personality Assessment Inventory (PAI) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Inwentarz Oceny Osobowości (PAI) – omówienie
https://www.youtube.com/watch?v=A7H4taTYhaQ
Co mierzy Inwentarz Oceny Osobowości (PAI)?
Inwentarz Oceny Osobowości (Personality Assessment Inventory, PAI) to kwestionariusz samoopisowy do oceny psychopatologii, cech osobowości i czynników ważnych dla planowania leczenia u dorosłych. Zawiera 344 stwierdzenia tworzące 22 niezachodzące na siebie skale: 4 skale kontrolne, 11 klinicznych, 5 skal związanych z leczeniem i 2 skale interpersonalne. Opracował go Leslie C. Morey (1991); drugie wydanie podręcznika ukazało się w 2007 roku.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
PAI przeznaczony jest dla osób od 18. roku życia; dla młodzieży w wieku 12–18 lat opracowano wersję PAI-A. Stosuje się go w psychologii klinicznej, psychiatrii, opiniowaniu sądowym, ocenie kandydatów do służb mundurowych i w badaniach naukowych. Wymaga umiejętności czytania na poziomie ok. czwartej klasy szkoły podstawowej, co ułatwia badanie osób o niższym wykształceniu. Narzędzie jest komercyjne, nie ma polskiej adaptacji, a wyniki może interpretować tylko psycholog.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Badany ocenia 344 stwierdzenia w czterostopniowej skali: fałsz, częściowo prawda, w większości prawda, całkowicie prawda. Wypełnienie trwa zwykle 50–60 minut, w wersji papierowej lub komputerowej. Odpowiedzi przelicza się na wyniki T i przedstawia w postaci profilu. Skale kliniczne obejmują m.in. dolegliwości somatyczne, lęk, depresję, manię, paranoję, schizofrenię, cechy osobowości borderline i antyspołecznej oraz problemy z alkoholem i narkotykami, a skale związane z leczeniem – agresję, myśli samobójcze, stres, brak wsparcia i niechęć do leczenia.
Inwentarz Oceny Osobowości (PAI) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Formularze i normy tego narzędzia są chronione prawem autorskim i dystrybuowane odpłatnie przez wydawcę – nie udostępniamy ich. Oryginalną wersję należy uzyskać od wydawcy.
Interpretacja wyników
Wyniki T mają średnią 50 i odchylenie standardowe 10 w populacji ogólnej. Najpierw ocenia się skale kontrolne: niespójność odpowiedzi, odpowiedzi nietypowe oraz przedstawianie siebie w nadmiernie negatywnym lub pozytywnym świetle. Przy wiarygodnym profilu wynik T ≥70 w skali klinicznej uznaje się za istotnie podwyższony, a wynik 60–69 – za umiarkowanie podwyższony.
Interpretuje się konfigurację skal, a nie pojedyncze wyniki, uwzględniając też pozycje krytyczne, np. dotyczące myśli samobójczych czy zachowań agresywnych, które wymagają omówienia z badanym. Rozpoznanie stawia się na podstawie wywiadu klinicznego, a PAI dostarcza danych pomocniczych.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
PAI nie stawia rozpoznania pojedynczym wynikiem – interpretuje się profil skal. Wyniki T ≥70 uznaje się za klinicznie istotne, a skale kontrolne pozwalają wykryć niespójne, negatywne lub pozytywne przedstawianie siebie. Podręcznik podaje dobrą spójność wewnętrzną skal (mediana ok. 0,8) i rzetelność test–retest. Kwestionariusz nie ma polskich norm, co ogranicza jego zastosowanie w Polsce.
Publikacja źródłowa: Morey LC, Personality Assessment Inventory Professional Manual, PAR 1991/2007.
Podobne skale i kwestionariusze
Osobowość i psychopatologię ocenia też Minnesocki Wielowymiarowy Inwentarz Osobowości (MMPI-2), a cechy osobowości w modelu pięcioczynnikowym – Inwentarz Osobowości NEO-PI-R / NEO-FFI. Do stawiania rozpoznań według kryteriów DSM-5 służy Ustrukturalizowany Wywiad Kliniczny do Zaburzeń DSM (SCID-5), a do oceny lęku – Inwentarz Stanu i Cechy Lęku (STAI / ISCL).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
