Test Łączenia Punktów (TMT), ang. Trail Making Test (TMT) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Test Łączenia Punktów (TMT) – omówienie
Co mierzy Test Łączenia Punktów (TMT)?
Test Łączenia Punktów (Trail Making Test, TMT) to jeden z najczęściej stosowanych testów neuropsychologicznych. Ocenia szybkość przetwarzania informacji, przeszukiwanie wzrokowe, koordynację wzrokowo-ruchową, a w części B – także elastyczność poznawczą, czyli zdolność przełączania uwagi między dwoma ciągami. Wynikiem jest czas wykonania każdej części, a porównanie obu części pozwala oddzielić ogólne spowolnienie od zaburzeń funkcji wykonawczych.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
TMT stosuje się u dorosłych i dzieci od ok. 9. roku życia (istnieją wersje dziecięce) – w diagnostyce neuropsychologicznej po urazach mózgu i udarach, w otępieniu, chorobie Parkinsona, stwardnieniu rozsianym, w psychiatrii, a także w ocenie zdolności do prowadzenia pojazdów. Część B wymaga znajomości alfabetu i liczb, co trzeba uwzględnić u osób słabo wykształconych. W Polsce dostępna jest wersja z normami wydana przez Pracownię Testów Psychologicznych PTP.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
W części A badany jak najszybciej łączy linią, bez odrywania ołówka, kolejne liczby od 1 do 25 rozmieszczone losowo na kartce. W części B łączy naprzemiennie liczby i litery w porządku rosnącym (1–A–2–B–3–C… aż do 13). Każdą część poprzedza krótka próba ćwiczeniowa.
Badający mierzy czas stoperem i od razu wskazuje błędy, które badany musi poprawić – błędy wydłużają więc czas wykonania. Jeśli zadanie trwa zbyt długo (zwykle ponad 300 s w części B), przerywa się je. Badanie trwa ok. 5–10 minut.
Test Łączenia Punktów (TMT) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Wyniki (czas wykonania części A i B, liczba błędów) porównuje się z normami dla wieku i wykształcenia, np. normami Tombaugh (2004) lub normami polskiej wersji (Test Łączenia Punktów, Łojek i Stańczak; Pracownia Testów Psychologicznych PTP). Nie należy stosować jednego zakresu „normalnego czasu” dla wszystkich pacjentów.
Część A odzwierciedla głównie szybkość przetwarzania i przeszukiwania wzrokowego, a część B dodatkowo przełączanie uwagi. Często oblicza się różnicę B–A lub stosunek B/A; stosunek ≥3 bywa interpretowany jako wskazówka zaburzeń funkcji wykonawczych, niezależnie od spowolnienia ruchowego.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
TMT jest wrażliwy na uszkodzenia mózgu różnej etiologii, ale nie jest swoisty dla żadnej choroby, dlatego jedna wartość czułości i swoistości nie ma uzasadnienia. Wyniki części B są szczególnie wrażliwe na zaburzenia funkcji wykonawczych w otępieniu, po urazie mózgu i w chorobie Parkinsona. Na wynik silnie wpływają wiek i wykształcenie, a w części B – także znajomość alfabetu.
Publikacja źródłowa: Reitan RM, Percept Mot Skills 1958; Tombaugh TN, Arch Clin Neuropsychol 2004 (normy).
Podobne skale i kwestionariusze
Funkcje wykonawcze ocenia się też Testem Stroopa, mierzącym hamowanie reakcji, Testem Sortowania Kart z Wisconsin (WCST), oceniającym elastyczność myślenia, oraz testami fluencji słownej. Szybkość przetwarzania mierzy Test Symboli i Cyfr (SDMT), który ma też wersję ustną dla osób z zaburzeniami motoryki. Uproszczone zadanie podobne do części B zawiera test przesiewowy MoCA.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
