Rozszerzona Skala Niesprawności Kurtzkego (EDSS), ang. Expanded Disability Status Scale (EDSS) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Rozszerzona Skala Niesprawności Kurtzkego (EDSS)?
Rozszerzona Skala Niesprawności Kurtzkego (EDSS) to najczęściej stosowana miara niesprawności w stwardnieniu rozsianym (SM). Wynik od 0 (prawidłowe badanie neurologiczne) do 10 (zgon z powodu SM) zmienia się co 0,5 pkt. W dolnym zakresie skali zależy od wyników ośmiu układów funkcjonalnych (FS), ocenianych w badaniu neurologicznym, a od ok. 4,0 pkt – przede wszystkim od zdolności chodzenia. Skalę opublikował Kurtzke (1983).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
EDSS stosują neurolodzy u dorosłych z SM – w poradniach i ośrodkach prowadzących leczenie modyfikujące przebieg choroby, a także w badaniach klinicznych, w których progresja w EDSS jest jednym z głównych punktów końcowych. W Polsce wynik EDSS jest wymagany przy kwalifikacji do programów lekowych i monitorowaniu leczenia. Badanie trwa 15–30 minut; dla rzetelności ocen zaleca się standaryzowane szkolenie, np. Neurostatus.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Neurolog przeprowadza badanie neurologiczne i ocenia osiem układów funkcjonalnych: piramidowy, móżdżkowy, pnia mózgu, czucia, funkcje zwieraczy (pęcherza i jelit), wzrokowy, funkcje mózgowe (psychiczne) oraz inne. Każdy układ otrzymuje stopień od 0 (prawidłowy) do 5 lub 6 (najcięższe zaburzenia). Następnie ocenia się zdolność chodzenia – dystans pokonywany bez odpoczynku oraz potrzebę pomocy (laska, kula, balkonik). Wynik EDSS ustala się na podstawie kombinacji stopni FS i zdolności chodzenia, zgodnie z regułami skali.
Rozszerzona Skala Niesprawności Kurtzkego (EDSS) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Wynik 0 oznacza prawidłowe badanie neurologiczne, 1,0–1,5 – brak niesprawności przy minimalnych objawach, a 2,0–3,5 – niewielką lub umiarkowaną niesprawność w jednym lub kilku układach funkcjonalnych przy pełnej zdolności chodzenia. W zakresie 4,0–5,5 wynik zależy od dystansu, który chory przejdzie bez pomocy i odpoczynku (od ok. 500 do 100 m). 6,0 oznacza potrzebę jednostronnego wsparcia (laska, kula) przy przejściu ok. 100 m, 6,5 – stałego obustronnego wsparcia przy przejściu ok. 20 m, 7,0–7,5 – poruszanie się głównie na wózku, 8,0–9,5 – coraz większe ograniczenie do łóżka i zależność od innych, a 10 – zgon z powodu SM.
Za potwierdzoną progresję niesprawności przyjmuje się zwykle wzrost o 1,0 pkt (o 1,5 pkt przy wyniku wyjściowym 0 i o 0,5 pkt przy wyniku wyjściowym 5,5 lub wyższym), utrzymujący się przez 3–6 miesięcy. Skala jest nieliniowa – zmiana o 1 pkt ma różne znaczenie w różnych jej zakresach.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
EDSS nie jest testem diagnostycznym, lecz miarą niesprawności w stwardnieniu rozsianym (SM). Zgodność między neurologami jest umiarkowana, zwłaszcza w zakresie 0–3,5, gdzie różnice o 1 pkt nie są rzadkie. Dlatego za potwierdzoną progresję uznaje się tylko zmianę utrzymującą się przez 3–6 miesięcy. Skala jest mało czuła na zmiany funkcji kończyn górnych i funkcji poznawczych; w Polsce stanowi podstawę kwalifikacji w programach lekowych SM.
Publikacja źródłowa: Kurtzke JF, Neurology 1983.
Podobne skale i kwestionariusze
Uzupełnieniem EDSS jest Złożona Ocena Funkcjonalna w Stwardnieniu Rozsianym (MSFC), obejmująca m.in. Test chodu na odcinku 25 stóp (T25FW) i Test 9 kołków (9HPT), a w nowszych wersjach także Test Symboli i Cyfr (SDMT). Zmęczenie w SM mierzy Skala Nasilenia Zmęczenia (FSS), a wpływ choroby na codzienne życie – kwestionariusz MSIS-29.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
