Ocena Mobilności Funkcjonalnej (FMA), ang. Functional Mobility Assessment (FMA) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Ocena Mobilności Funkcjonalnej (FMA)?
Ocena Mobilności Funkcjonalnej (FMA, Functional Mobility Assessment) to kwestionariusz, w którym użytkownik wózka inwalidzkiego lub skutera ocenia, na ile obecny sposób poruszania się zaspokaja jego potrzeby. Obejmuje 10 obszarów: codzienne czynności, komfort, zdrowie, sięganie po przedmioty, przesiadanie się, higienę osobistą oraz poruszanie się w domu, poza domem i korzystanie z transportu. Mierzy zadowolenie z mobilności, a nie sprawność ruchową. Narzędzie opracowano na Uniwersytecie w Pittsburghu.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
FMA stosuje się u osób korzystających z wózków inwalidzkich ręcznych i elektrycznych oraz skuterów – np. z uszkodzeniem rdzenia kręgowego, stwardnieniem rozsianym, mózgowym porażeniem dziecięcym czy po amputacjach. Korzystają z niej terapeuci zajęciowi, fizjoterapeuci i zespoły zaopatrzenia ortopedycznego – przed doborem nowego wózka lub skutera i po kilku tygodniach jego użytkowania. Wynik pomaga uzasadnić potrzebę zmiany wózka i ocenić efekty zaopatrzenia.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
FMA to kwestionariusz wypełniany przez użytkownika wózka inwalidzkiego lub skutera (samodzielnie lub w wywiadzie). Zawiera 10 stwierdzeń o tym, na ile obecny sposób poruszania się pozwala: wykonywać codzienne czynności, zaspokajać potrzebę komfortu, dbać o zdrowie (np. odciążanie skóry), sięgać po przedmioty, przesiadać się, wykonywać czynności higieniczne, poruszać się w domu, na zewnątrz i korzystać z transportu. Każde stwierdzenie ocenia się w skali 1–6 (od „zupełnie się nie zgadzam” do „całkowicie się zgadzam”) lub zaznacza „nie dotyczy”.
Ocena Mobilności Funkcjonalnej (FMA) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Status praw autorskich narzędzia nie został przez nas potwierdzony – przed skopiowaniem lub udostępnieniem formularza sprawdź warunki u autorów.
Interpretacja wyników
Wyższy wynik oznacza większe zadowolenie z mobilności. Wyniki poszczególnych pozycji wskazują obszary niezaspokojonych potrzeb (np. transfery, transport), które powinny ukierunkować dobór wózka, siedziska i akcesoriów. Najważniejsza jest zmiana między oceną przed i po zaopatrzeniu – wzrost wyniku potwierdza skuteczność doboru. Skala nie ocenia sprawności ruchowej pacjenta, lecz to, jak urządzenie odpowiada na jego potrzeby.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
FMA nie ma progów diagnostycznych; służy do oceny efektów doboru wózka lub skutera i porównania stanu przed i po zaopatrzeniu. W badaniu Kumara i wsp. (2013) kwestionariusz miał dobrą rzetelność test–retest, a w kolejnych pracach okazał się wrażliwy na zmianę po dostarczeniu nowego wózka. Wynik interpretuje się dla każdej czynności osobno, wskazując obszary niezadowolenia.
Publikacja źródłowa: Kumar A, Schmeler MR, Karmarkar AM i wsp., Disabil Rehabil Assist Technol 2013.
Podobne skale i kwestionariusze
Zadowolenie z wózka i innych urządzeń wspomagających oraz z usług związanych z ich dostarczeniem mierzy Ocena satysfakcji z technologii wspomagających (QUEST 2.0). Cele związane z mobilnością pomaga ustalić Kanadyjska Miara Wykonywania Zajęć (COPM), a samodzielność w czynnościach codziennych – Skala Niezależności Funkcjonalnej (FIM). Umiejętność bezpiecznego posługiwania się wózkiem ocenia test Wheelchair Skills Test.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
