Ocena dyzartrii Frenchay (FDA-2), ang. Frenchay Dysarthria Assessment (FDA-2) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Ocena dyzartrii Frenchay (FDA-2) – omówienie
Co mierzy Ocena dyzartrii Frenchay (FDA-2)?
Ocena dyzartrii Frenchay (FDA-2) to standaryzowane badanie logopedyczne, które opisuje sprawność narządów mowy i ułatwia rozpoznanie typu dyzartrii. Obejmuje ocenę odruchów, oddychania, warg, podniebienia, krtani, języka i zrozumiałości mowy, a także czynników wpływających na mowę (np. słuchu, wzroku, tempa mówienia). Wyniki przedstawia się na profilu graficznym. Badanie opracowała Enderby (1980); drugie wydanie przygotowały Enderby i Palmer (2008).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
FDA-2 stosuje się u młodzieży i dorosłych z dyzartrią – po udarze, w chorobie Parkinsona, SLA, stwardnieniu rozsianym, po urazach mózgu i w innych chorobach neurologicznych. Korzystają z niej logopedzi i neurologopedzi – do rozpoznania typu dyzartrii, planowania terapii i monitorowania zmian. Badanie trwa 20–30 minut i wymaga jedynie prostych pomocy, np. szklanki wody, stopera i kart z wyrazami.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Badanie obejmuje 7 obszarów: odruchy (kaszel, połykanie, ślinienie), oddychanie (w spoczynku i podczas mowy), wargi (m.in. w spoczynku, rozciąganie, zamykanie, ruchy naprzemienne, w mowie), podniebienie (podczas jedzenia i mowy), krtań (m.in. czas fonacji, wysokość i głośność głosu), język (m.in. wysuwanie, ruchy na boki i naprzemienne) oraz zrozumiałość mowy (słowa, zdania, rozmowa). Każdy element ocenia się w 9-stopniowej skali – od „a” (funkcja prawidłowa) do „e” (brak funkcji), z ocenami pośrednimi.
Ocena dyzartrii Frenchay (FDA-2) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Formularze i normy tego narzędzia są chronione prawem autorskim i dystrybuowane odpłatnie przez wydawcę – nie udostępniamy ich. Oryginalną wersję należy uzyskać od wydawcy.
Interpretacja wyników
Profil wyników pokazuje, które obszary są najbardziej zaburzone. Charakterystyczne wzorce profilu odpowiadają typom dyzartrii, np. wiotkiej, spastycznej, ataktycznej, hipokinetycznej czy mieszanej; w pracy Enderby ok. 90% pacjentów przypisano do właściwego typu na podstawie profilu. Test nie ma progu odcięcia ani wyniku ogólnego.
Wynik służy do planowania terapii logopedycznej – ćwiczeń oddechowych, fonacyjnych i artykulacyjnych – oraz do monitorowania zmian w przebiegu choroby lub rehabilitacji. Zrozumiałość mowy warto oceniać z udziałem słuchacza, który nie zna pacjenta.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
FDA opisuje profil dyzartrii i wspiera jej różnicowanie. W pracy Enderby (1980) analiza profilu pozwalała poprawnie przypisać ok. 90% pacjentów do typu dyzartrii, a zgodność między oceniającymi była wysoka. Test nie ma progu odcięcia; wynik służy do planowania terapii logopedycznej i monitorowania zmian.
Publikacja źródłowa: Enderby P, Br J Disord Commun 1980; Enderby P, Palmer R, FDA-2, Pro-Ed 2008.
Podobne skale i kwestionariusze
Zrozumiałość mowy w dyzartrii mierzy Ocena zrozumiałości mowy dyzartrycznej (AIDS), a w codziennej komunikacji – Skala zrozumiałości mowy (SIR). Zaburzenia połykania, które często towarzyszą dyzartrii, wykrywa przesiewowo Kwestionariusz przesiewowy dysfagii EAT-10. Jakość głosu ocenia Konsensusowa Słuchowo-Percepcyjna Ocena Głosu (CAPE-V).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
https://www.youtube.com/watch?v=m2ZR1JCmkmw
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
