Skala VES-13 (Vulnerable Elders Survey), ang. Vulnerable Elders Survey (VES-13) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Skala VES-13 (Vulnerable Elders Survey)?
VES-13 (Vulnerable Elders Survey) to krótki kwestionariusz do identyfikacji osób starszych „wrażliwych”, czyli zagrożonych w najbliższych latach pogorszeniem sprawności lub zgonem. Uwzględnia wiek, samoocenę zdrowia, ograniczenia w czynnościach fizycznych (np. schylaniu się, dźwiganiu, chodzeniu) oraz potrzebę pomocy w czynnościach dnia codziennego (np. zakupach, gospodarowaniu pieniędzmi, kąpieli). Składa się z 13 pozycji, a wynik mieści się w zakresie 0–10 pkt.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
VES-13 stosuje się u osób w wieku 65 lat i starszych mieszkających w środowisku domowym – w podstawowej opiece zdrowotnej, poradniach geriatrycznych i onkologii geriatrycznej. Pomaga wybrać pacjentów, którzy wymagają pełnej Całościowej Oceny Geriatrycznej, a w onkologii – ocenić, czy pacjent zniesie standardowe leczenie. Kwestionariusz może wypełnić sam pacjent albo pracownik ochrony zdrowia w rozmowie, również telefonicznej.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Kwestionariusz ma cztery części: wiek (75–84 lata – 1 pkt, 85 lat i więcej – 3 pkt), samoocenę zdrowia (odpowiedź „dostateczne” lub „złe” – 1 pkt), trudności w 6 czynnościach fizycznych – schylaniu się lub klękaniu, podnoszeniu i noszeniu przedmiotów ważących ok. 4,5 kg, sięganiu rękami powyżej ramion, pisaniu lub chwytaniu drobnych przedmiotów, przejściu ok. 400 m i cięższych pracach domowych (1 pkt za każdą czynność wykonywaną z dużą trudnością lub niewykonalną, maksymalnie 2 pkt) – oraz potrzebę pomocy z powodu zdrowia w 5 czynnościach: zakupach, gospodarowaniu pieniędzmi, chodzeniu po mieszkaniu, lekkich pracach domowych i kąpieli (4 pkt, jeśli dotyczy którejkolwiek z nich).
Wypełnienie trwa ok. 5 minut; punkty z czterech części sumuje się.
Skala VES-13 (Vulnerable Elders Survey) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Wynik ≥3 pkt oznacza osobę „wrażliwą”, u której ryzyko pogorszenia sprawności lub zgonu w ciągu 2 lat jest około czterokrotnie wyższe niż u osób z wynikiem niższym. Taki wynik jest wskazaniem do Całościowej Oceny Geriatrycznej i zaplanowania działań zapobiegających utracie samodzielności (rehabilitacja, ocena odżywienia, przegląd leków, wsparcie społeczne).
Wynik 0–2 pkt nie wyklucza problemów geriatrycznych, np. zaburzeń poznawczych czy depresji, których kwestionariusz nie obejmuje. W onkologii wynik ≥3 pkt sugeruje, że przed rozpoczęciem leczenia warto przeprowadzić pełną ocenę geriatryczną.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
W badaniu autorów (Saliba i wsp., J Am Geriatr Soc 2001) osoby z wynikiem ≥3 pkt miały ok. 4,2 razy większe ryzyko zgonu lub pogorszenia sprawności w ciągu dwóch lat niż osoby z wynikiem niższym. W onkologii geriatrycznej VES-13 wykrywał osoby z deficytami w Całościowej Ocenie Geriatrycznej z umiarkowaną czułością, dlatego jest traktowany jako przesiew, a nie zamiennik pełnej oceny.
Publikacja źródłowa: Saliba D i wsp., J Am Geriatr Soc 2001.
Podobne skale i kwestionariusze
W przesiewie osób starszych wymagających pogłębionej oceny stosuje się też Skalę FRAIL (5 pytań), Wskaźnik Kruchości Groningen (GFI) i Skalę Kruchości Edmonton, a w onkologii geriatrycznej – kwestionariusz G8. Kruchość według kryteriów Frieda określa fenotyp kruchości, a jej stopień – Kliniczna Skala Kruchości (CFS). Nieprawidłowy wynik każdego z tych narzędzi powinien prowadzić do Całościowej Oceny Geriatrycznej.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
