Skala świądu 5-D (5-D Itch Scale), ang. 5-D Itch Scale – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Skala świądu 5-D (5-D Itch Scale)?
5-D Itch Scale to krótki kwestionariusz samooceny przewlekłego świądu. Ocenia pięć wymiarów objawu: czas trwania (duration), nasilenie (degree), kierunek zmian (direction), wpływ na codzienne funkcjonowanie i sen (disability) oraz rozległość zmian (distribution). Wynik łączny pozwala opisać świąd wielowymiarowo i śledzić jego zmiany w czasie, np. w odpowiedzi na leczenie.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
Narzędzie stosuje się u dorosłych z przewlekłym świądem (trwającym ponad 6 tygodni) o różnej etiologii: w atopowym zapaleniu skóry, łuszczycy, przewlekłej chorobie nerek, cholestazie czy świądzie neuropatycznym. Sprawdza się w poradni dermatologicznej, nefrologicznej i w badaniach klinicznych, gdzie potrzebna jest powtarzalna ocena efektu terapii.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Kwestionariusz obejmuje pięć części dotyczących ostatnich 2 tygodni. Czas trwania świądu w ciągu dnia, jego nasilenie oraz kierunek zmian (od całkowitego ustąpienia do nasilenia) ocenia się na skalach 1–5. Wpływ świądu na sen, czas wolny i życie towarzyskie, prace domowe oraz pracę lub naukę ocenia się w 4 pozycjach, z których do wyniku wlicza się najwyższą wartość (1–5). Rozległość określa się, zaznaczając zajęte okolice spośród 16 wymienionych części ciała; ich liczbę przelicza się na 1–5 pkt. Wypełnienie trwa kilka minut.
Skala świądu 5-D (5-D Itch Scale) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie jest chronione prawem autorskim. Do użytku klinicznego zwykle można je stosować bezpłatnie, ale kopiowanie formularza do publikacji, materiałów szkoleniowych lub zastosowań komercyjnych wymaga zgody właściciela praw.
Interpretacja wyników
Wynik łączny wynosi 5–25 pkt; wyższy oznacza bardziej nasilony świąd. Skala nie ma powszechnie przyjętych progów nasilenia, dlatego najważniejsza jest zmiana wyniku u tego samego pacjenta w czasie – zmniejszenie wyniku świadczy o poprawie. Analiza poszczególnych wymiarów pokazuje, czy świąd głównie zaburza sen, czy codzienne czynności, i jak bardzo jest rozległy.
Ponieważ pytania dotyczą 2 tygodni, skalę najlepiej powtarzać w odstępach co najmniej dwutygodniowych. Ocenę warto uzupełnić numeryczną skalą świądu i kwestionariuszem jakości życia.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
Skala 5-D mierzy nasilenie świądu i jego zmiany, a nie służy do rozpoznania choroby, dlatego czułość i swoistość nie mają tu zastosowania. W pracy Elmana i wsp. (2010) skala miała dobrą rzetelność test–retest, silnie korelowała z wizualną skalą analogową świądu i była wrażliwa na zmianę w trakcie leczenia.
Publikacja źródłowa: Elman S i wsp., Br J Dermatol 2010.
Podobne skale i kwestionariusze
Natężenie świądu w danej chwili lub w ciągu doby mierzy Numeryczna Skala Oceny Świądu (NRS) lub Wizualna skala analogowa świądu (VAS). Wpływ świądu na jakość życia ocenia Kwestionariusz jakości życia w świądzie (ItchyQoL), a wpływ chorób skóry – Dermatologiczny Wskaźnik Jakości Życia (DLQI) i Kwestionariusz Skindex-29. W atopowym zapaleniu skóry objawy zgłaszane przez pacjenta opisuje kwestionariusz POEM.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
