Liczba Bolesnych Stawów (TJC), ang. Tender Joint Count (TJC) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Liczba Bolesnych Stawów (TJC)?
Liczba Bolesnych Stawów (TJC) to podstawowy element badania przedmiotowego w zapalnych chorobach stawów. Badający uciska lub porusza określone stawy, odnotowuje, czy pacjent odczuwa ból (tkliwość), i podaje liczbę bolesnych stawów. Najczęściej bada się 28 stawów (TJC28), a w pełniejszej ocenie – 44, 53 (wskaźnik Ritchiego) lub 68 stawów. TJC wchodzi w skład wskaźników aktywności choroby i kryteriów odpowiedzi na leczenie.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
TJC stosuje się u dorosłych z reumatoidalnym zapaleniem stawów, łuszczycowym zapaleniem stawów i innymi zapaleniami stawów, a w zmodyfikowanej postaci także u dzieci z młodzieńczym idiopatycznym zapaleniem stawów. Ocenę wykonują reumatolodzy oraz przeszkolone pielęgniarki lub fizjoterapeuci – przy każdej wizycie kontrolnej i w badaniach klinicznych. Wynik, interpretowany razem z liczbą obrzękniętych stawów, pomaga ocenić aktywność choroby i skuteczność leczenia.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
W ocenie 28 stawów bada się obustronnie stawy ramienne, łokciowe, nadgarstkowe, śródręczno-paliczkowe (MCP 1–5), międzypaliczkowe bliższe rąk (PIP 1–5, w kciuku – staw międzypaliczkowy) oraz kolanowe. Ocena 68 stawów obejmuje dodatkowo m.in. stawy skroniowo-żuchwowe, mostkowo-obojczykowe, barkowo-obojczykowe, biodrowe, międzypaliczkowe dalsze rąk, skokowe, stępu i stóp. Tkliwość sprawdza się, uciskając staw z siłą powodującą zblednięcie łożyska paznokcia badającego, a w stawach trudno dostępnych (np. biodrowych) – poruszając nimi. Każdy bolesny staw to 1 pkt.
Liczba Bolesnych Stawów (TJC) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Wynik to liczba bolesnych stawów, np. 0–28 w TJC28; większa liczba oznacza zwykle większą aktywność zapalenia. TJC28 wchodzi w skład wskaźników DAS28, CDAI i SDAI, a kryteria remisji ACR/EULAR (Boolean) wymagają m.in. tego, by liczba bolesnych i obrzękniętych stawów wynosiła najwyżej 1.
Tkliwość stawów zależy od progu bólu pacjenta. Duża liczba bolesnych stawów przy niewielkiej liczbie obrzękniętych i prawidłowych wskaźnikach zapalnych może wskazywać na współistniejącą fibromialgię, ból przewlekły lub zmiany zwyrodnieniowe, a nie na aktywne zapalenie. W takich sytuacjach pomocne jest badanie USG.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
Liczba bolesnych stawów jest elementem badania, a nie testem diagnostycznym. Zgodność między badającymi jest umiarkowana, a wynik zależy od progu bólu pacjenta – współistniejąca fibromialgia lub ból przewlekły może zawyżać TJC bez czynnego zapalenia. Dlatego interpretuje się ją razem z liczbą obrzękniętych stawów i markerami zapalnymi. TJC wchodzi w skład DAS28, CDAI i SDAI.
Publikacja źródłowa: Felson DT i wsp., Arthritis Rheum 1993 (zestaw podstawowy ACR); Prevoo MLL i wsp., Arthritis Rheum 1995 (ocena 28 stawów).
Podobne skale i kwestionariusze
Drugim podstawowym elementem badania stawów jest Liczba Obrzękniętych Stawów (SJC). Wyniki obu ocen wykorzystują Wskaźnik aktywności choroby DAS28, Kliniczny Wskaźnik Aktywności Choroby w RZS (CDAI) i Uproszczony Wskaźnik Aktywności Choroby (SDAI). Przy podejrzeniu fibromialgii pomocny jest Zrewidowany Kwestionariusz Wpływu Fibromialgii (FIQR).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
