Kwestionariusz Zdrowia Pacjenta PHQ-9, ang. Patient Health Questionnaire-9 (PHQ-9) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Kwestionariusz Zdrowia Pacjenta PHQ-9 – omówienie
Co mierzy Kwestionariusz Zdrowia Pacjenta PHQ-9?
Kwestionariusz Zdrowia Pacjenta PHQ-9 to krótki kwestionariusz samoopisowy do przesiewu i oceny nasilenia depresji. Zawiera 9 pytań odpowiadających kryteriom epizodu depresyjnego według DSM: obniżony nastrój, utratę zainteresowań, zaburzenia snu, zmęczenie, zmiany apetytu, poczucie bezwartościowości, trudności z koncentracją, spowolnienie lub niepokój oraz myśli o śmierci lub samookaleczeniu. Dodatkowe pytanie dotyczy wpływu objawów na funkcjonowanie. Kwestionariusz opracowali Kroenke, Spitzer i Williams (2001); jest bezpłatny.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
PHQ-9 stosuje się u młodzieży i dorosłych – w podstawowej opiece zdrowotnej, psychiatrii, psychologii, u chorych somatycznie (np. kardiologicznych, onkologicznych, z cukrzycą) oraz w badaniach naukowych. Służy do przesiewu, oceny nasilenia objawów i monitorowania leczenia depresji. Wypełnienie trwa 2–5 minut. Do bardzo szybkiego przesiewu stosuje się PHQ-2 (dwa pierwsze pytania), a dla młodzieży – wersję PHQ-A. Dostępna jest zwalidowana polska wersja.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Pacjent ocenia, jak często w ciągu ostatnich 2 tygodni dokuczały mu poszczególne objawy: wcale (0), przez kilka dni (1), przez więcej niż połowę dni (2), niemal codziennie (3). Wynik łączny wynosi 0–27 pkt. Dodatkowe pytanie, niewliczane do wyniku, dotyczy tego, jak bardzo objawy utrudniają pracę, obowiązki domowe i kontakty z innymi. Kwestionariusz można wypełnić samodzielnie lub w rozmowie z lekarzem.
Kwestionariusz Zdrowia Pacjenta PHQ-9 – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Przyjmuje się: 0–4 pkt – brak objawów lub objawy minimalne, 5–9 – depresja łagodna, 10–14 – umiarkowana, 15–19 – umiarkowanie ciężka, 20–27 – ciężka. Wynik ≥10 pkt jest najczęściej stosowanym progiem wskazującym na prawdopodobny epizod depresji i potrzebę oceny klinicznej. W monitorowaniu leczenia odpowiedź definiuje się zwykle jako zmniejszenie wyniku o co najmniej 50%, a remisję – jako wynik poniżej 5 pkt.
Każda odpowiedź inna niż „wcale” w pytaniu 9 wymaga oceny ryzyka samobójstwa, niezależnie od sumy punktów.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
W pracy Kroenke i wsp. (2001) wynik ≥10 pkt identyfikował epizod depresji z czułością i swoistością po 88%. Metaanaliza danych indywidualnych (Levis i wsp., BMJ 2019) potwierdziła, że próg 10 pkt daje najlepszy łączny wynik (czułość ok. 0,88, swoistość ok. 0,85 względem wywiadów półustrukturyzowanych). Pozytywna odpowiedź w pytaniu 9 (myśli o śmierci lub samookaleczeniu) wymaga oceny ryzyka niezależnie od sumy. Polską wersję zwalidowali Kokoszka i wsp. (2016).
Publikacja źródłowa: Kroenke K, Spitzer RL, Williams JBW, J Gen Intern Med 2001; Kokoszka A, Jastrzębski A, Obrębski M, Psychiatria 2016 (wersja polska).
Podobne skale i kwestionariusze
Lęk uogólniony ocenia Skala Lęku Uogólnionego GAD-7, opracowana przez tych samych autorów. Nasilenie depresji mierzą też Inwentarz Depresji Becka (BDI-II), Skala Depresji CES-D i – w ocenie klinicysty – Skala Depresji Hamiltona (HAM-D). U osób starszych stosuje się Geriatryczną Skalę Depresji (GDS), po porodzie – Edynburską Skalę Depresji Poporodowej (EPDS), a u chorych somatycznie – HADS.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
