Wskaźnik zapalenia przyczepów SPARCC, ang. SPARCC Enthesitis Index – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Wskaźnik zapalenia przyczepów SPARCC?
Wskaźnik zapalenia przyczepów SPARCC (Spondyloarthritis Research Consortium of Canada) służy do oceny zapalenia przyczepów ścięgnistych na podstawie ich tkliwości przy ucisku. Bada się 16 miejsc, po 8 z każdej strony ciała: krętarze większe, przyczepy mięśnia czworogłowego i więzadła rzepki, przyczepy ścięgna Achillesa i rozcięgna podeszwowego do kości piętowej, nadkłykcie przyśrodkowe i boczne kości ramiennej oraz przyczepy mięśnia nadgrzebieniowego. Wynik wynosi 0–16 pkt. Wskaźnik opracowali Maksymowych i wsp. (2009).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
Wskaźnik stosuje się u dorosłych ze spondyloartropatiami – zesztywniającym zapaleniem stawów kręgosłupa, osiową spondyloartropatią bez zmian radiologicznych i łuszczycowym zapaleniem stawów – w poradniach reumatologicznych i badaniach klinicznych. Pomaga ocenić nasilenie zapalenia przyczepów i odpowiedź na leczenie, np. biologiczne. Badanie wykonuje reumatolog lub przeszkolony fizjoterapeuta w ciągu kilku minut.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Badający uciska kciukiem kolejno każde z 16 miejsc z siłą ok. 4 kg (do zblednięcia łożyska paznokcia) i pyta pacjenta, czy odczuwa ból. Ocenia się po obu stronach: krętarz większy, przyczep mięśnia czworogłowego do górnego bieguna rzepki, przyczep więzadła rzepki do dolnego bieguna rzepki lub guzowatości kości piszczelowej, przyczep ścięgna Achillesa i rozcięgna podeszwowego do kości piętowej, nadkłykieć przyśrodkowy i boczny kości ramiennej oraz przyczep mięśnia nadgrzebieniowego do guzka większego kości ramiennej. Każde bolesne miejsce to 1 pkt.
Wskaźnik zapalenia przyczepów SPARCC – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Wynik wynosi 0–16 pkt; wyższy oznacza większą liczbę bolesnych przyczepów. Wskaźnik nie ma ustalonych progów nasilenia – porównuje się wyniki w czasie, a zmniejszenie liczby bolesnych przyczepów świadczy o skuteczności leczenia. Zapalenie przyczepów ścięgna Achillesa i rozcięgna podeszwowego jest szczególnie typowe dla spondyloartropatii.
Ponieważ tkliwość przyczepów występuje też w fibromialgii i przy uogólnionym obniżeniu progu bólu, wynik interpretuje się ostrożnie, a w wątpliwych przypadkach pomocne jest badanie USG lub rezonans magnetyczny.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
Wskaźnik SPARCC ocenia tkliwość przyczepów ścięgnistych i nie służy do rozpoznania. W pracy Maksymowycha i wsp. (2009) miał dobrą zgodność między badającymi i był bardziej wrażliwy na zmianę po leczeniu niż inne indeksy zapalenia przyczepów. Tkliwość nie zawsze oznacza zapalenie (np. w fibromialgii), dlatego w wątpliwych przypadkach pomocne jest USG.
Publikacja źródłowa: Maksymowych WP i wsp., Ann Rheum Dis 2009.
Podobne skale i kwestionariusze
Krótszym wskaźnikiem zapalenia przyczepów, obejmującym 6 miejsc, jest Wskaźnik Zapalenia Przyczepów Ścięgnistych Leeds (LEI); stosuje się też wskaźnik MASES. Aktywność choroby ocenia się wskaźnikami BASDAI i ASDAS, sprawność funkcjonalną – Wskaźnikiem sprawności funkcjonalnej w ZZSK (BASFI), a ruchomość kręgosłupa – Wskaźnikiem metrologicznym w ZZSK (BASMI).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
