Kwestionariusz Wyboru Żywności (FCQ), ang. Food Choice Questionnaire (FCQ) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Kwestionariusz Wyboru Żywności (FCQ)?
Kwestionariusz Wyboru Żywności (FCQ) Steptoe, Pollard i Wardle (1995) mierzy, jakie motywy kierują wyborem żywności w codziennym życiu. Ocenia znaczenie dziewięciu czynników: zdrowia, nastroju, wygody, walorów sensorycznych, naturalności, ceny, kontroli masy ciała, znajomości produktu i względów etycznych. Wynik tworzy profil motywów danej osoby lub grupy. Kwestionariusz zawiera 36 stwierdzeń i należy do najczęściej stosowanych narzędzi w badaniach zachowań żywieniowych.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
FCQ stosuje się u młodzieży i dorosłych – w badaniach żywieniowych i konsumenckich, w edukacji żywieniowej oraz w poradnictwie dietetycznym. Pomaga zrozumieć, dlaczego pacjent wybiera określone produkty, i dopasować zalecenia do jego priorytetów, np. ceny czy wygody. Kwestionariusz zaadaptowano w wielu krajach, także w Polsce. Nie służy do oceny jakości diety ani stanu odżywienia.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
FCQ zawiera 36 stwierdzeń zaczynających się od słów „Ważne jest dla mnie, aby jedzenie, które spożywam w typowy dzień…” (np. było zdrowe, łatwe w przygotowaniu, tanie, smaczne). Każde ocenia się w skali 1–4 (od „zupełnie nieważne” do „bardzo ważne”). Pozycje tworzą 9 motywów: zdrowie, nastrój, wygoda, walory sensoryczne, naturalność, cena, kontrola masy ciała, znajomość produktu i względy etyczne.
Kwestionariusz Wyboru Żywności (FCQ) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Dla każdego motywu oblicza się średnią (1–4); im wyższa, tym ważniejszy jest dany motyw przy wyborze żywności. Kwestionariusz nie ma progów – interpretuje się profil i kolejność motywów. Wynik pomaga dostosować poradnictwo żywieniowe: np. przy dominacji ceny i wygody lepiej sprawdzą się proste, tanie zamienniki niż zalecenia oparte wyłącznie na argumentach zdrowotnych.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
FCQ opisuje motywy wyboru żywności i nie ma zastosowania diagnostycznego, dlatego nie opisuje się go czułością i swoistością. W pracy Steptoe i wsp. (1995) dziewięć czynników miało spójność wewnętrzną 0,72–0,86 i rzetelność test–retest 0,71–0,83 po 2–3 tygodniach. Kwestionariusz jest szeroko stosowany w badaniach konsumenckich i żywieniowych, także w Polsce.
Publikacja źródłowa: Steptoe A, Pollard TM, Wardle J, Appetite 1995.
Podobne skale i kwestionariusze
Style jedzenia – ograniczanie, jedzenie emocjonalne i pod wpływem bodźców zewnętrznych – mierzą Holenderski Kwestionariusz Zachowań Żywieniowych (DEBQ) i Trójczynnikowy Kwestionariusz Jedzenia (TFEQ). Jedzenie zgodne z sygnałami głodu i sytości ocenia Skala Intuicyjnego Jedzenia (IES-2), a uważność podczas jedzenia – Kwestionariusz Uważnego Jedzenia (MEQ). Codzienne nawyki żywieniowe opisuje Kwestionariusz Nawyków Żywieniowych (FHQ).
Źródła i dalsza lektura
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
