Skala zrozumiałości mowy (SIR), ang. Speech Intelligibility Rating (SIR) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Skala zrozumiałości mowy (SIR) – omówienie
https://www.youtube.com/watch?v=ypadulhzLuI
Co mierzy Skala zrozumiałości mowy (SIR)?
Skala zrozumiałości mowy (Speech Intelligibility Rating, SIR) to prosta, pięciostopniowa ocena tego, na ile spontaniczna mowa dziecka jest zrozumiała dla słuchaczy. Kategorie obejmują zakres od mowy niezrozumiałej, z wokalizacjami przedjęzykowymi, do mowy zrozumiałej dla każdego słuchacza. Skalę opracowali Allen, Nikolopoulos i O’Donoghue (1998) do oceny dzieci z głębokim niedosłuchem po wszczepieniu implantu ślimakowego.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
SIR stosuje się głównie u dzieci z niedosłuchem, zwłaszcza po wszczepieniu implantu ślimakowego, do monitorowania rozwoju mowy w kolejnych latach. Korzystają z niej logopedzi, surdologopedzi, audiolodzy i zespoły implantacyjne. Może być też przydatna u dzieci z innymi zaburzeniami mowy, choć nie została do tego opracowana. Ocena zajmuje kilka minut i nie wymaga specjalnego sprzętu.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Logopeda lub inny specjalista znający dziecko ocenia jego mowę spontaniczną w codziennych sytuacjach i przypisuje jedną z pięciu kategorii: 1 – mowa ciągła niezrozumiała, dominują wokalizacje przedjęzykowe; 2 – mowa ciągła niezrozumiała, pojedyncze słowa zrozumiałe przy wsparciu kontekstu i odczytywania z ust; 3 – mowa ciągła zrozumiała dla słuchacza, który się skupia i odczytuje z ust; 4 – mowa ciągła zrozumiała dla słuchacza mającego niewielkie doświadczenie z mową osób niesłyszących; 5 – mowa ciągła zrozumiała dla każdego słuchacza, a dziecko jest łatwo rozumiane w codziennych sytuacjach.
Skala zrozumiałości mowy (SIR) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie jest chronione prawem autorskim. Do użytku klinicznego zwykle można je stosować bezpłatnie, ale kopiowanie formularza do publikacji, materiałów szkoleniowych lub zastosowań komercyjnych wymaga zgody właściciela praw.
Interpretacja wyników
Wyższa kategoria oznacza lepszą zrozumiałość mowy. Ocenę powtarza się w stałych odstępach, np. co roku po wszczepieniu implantu, i analizuje zmianę kategorii w czasie. Wiele dzieci po wczesnej implantacji osiąga po kilku latach kategorię 4 lub 5.
Skala jest globalna i porządkowa, dlatego nie wskazuje, które głoski lub procesy fonologiczne sprawiają trudność, ani nie wychwytuje drobnych zmian. Wynik zależy też od doświadczenia słuchacza, więc najlepiej, by ocenę wykonywała ta sama osoba.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
SIR jest globalną oceną zrozumiałości mowy i nie służy do rozpoznania. Allen i wsp. (2001) wykazali dobrą zgodność między oceniającymi u dzieci po wszczepieniu implantu ślimakowego. Skala jest prosta i nadaje się do śledzenia postępów w czasie, ale nie zastępuje szczegółowej analizy artykulacji.
Publikacja źródłowa: Allen C, Nikolopoulos TP, Dyar D, O’Donoghue GM, Otol Neurotol 2001.
Podobne skale i kwestionariusze
Artykulację szczegółowo oceniają Test Artykulacji Goldmana-Fristoe (GFTA-3) oraz Skala Sprawności Artykulacyjnej Arizona (AAPS), a motoryczne aspekty mowy – Dynamiczna Ocena Umiejętności Motorycznych Mowy (DEMSS). Rozwój mowy i komunikacji małych dzieci mierzy Inwentarz Rozwoju Mowy i Komunikacji (IRMiK), a zrozumiałość mowy w dyzartrii – Ocena zrozumiałości mowy dyzartrycznej (AIDS).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
