Skala Śpiączki Glasgow (GCS), ang. Glasgow Coma Scale (GCS) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Skala Śpiączki Glasgow (GCS) – omówienie
https://www.youtube.com/watch?v=GOHcJWK8J8g
Co mierzy Skala Śpiączki Glasgow (GCS)?
Skala Śpiączki Glasgow (GCS) to najczęściej stosowane na świecie narzędzie oceny stanu przytomności. Ocenia trzy rodzaje reakcji: otwieranie oczu (1–4 pkt), odpowiedź słowną (1–5 pkt) i odpowiedź ruchową (1–6 pkt). Wynik łączny wynosi 3–15 pkt – im niższy, tym głębsze zaburzenia przytomności. Skalę opracowali w 1974 r. Teasdale i Jennett z Uniwersytetu w Glasgow, a w 2014 r. zaktualizowano zasady jej stosowania.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
GCS stosuje się u dorosłych i starszych dzieci z zaburzeniami przytomności – po urazach głowy, w udarze mózgu, zatruciach, zaburzeniach metabolicznych i po zatrzymaniu krążenia. Korzystają z niej ratownicy medyczni, lekarze szpitalnych oddziałów ratunkowych, neurolodzy, neurochirurdzy i pielęgniarki OIT – do oceny wstępnej, segregacji medycznej i monitorowania zmian stanu chorego. U małych dzieci, które jeszcze nie mówią, stosuje się wersję pediatryczną.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Ocenia się 3 składowe, zawsze notując najlepszą uzyskaną odpowiedź. Otwieranie oczu (E): 4 – spontaniczne, 3 – na głos, 2 – na ucisk (bodziec bólowy), 1 – brak. Odpowiedź słowna (V): 5 – zorientowana, 4 – splątana, 3 – pojedyncze słowa, 2 – niezrozumiałe dźwięki, 1 – brak. Odpowiedź ruchowa (M): 6 – spełnia polecenia, 5 – lokalizuje bodziec, 4 – prawidłowe zgięcie (odruch ucieczki), 3 – nieprawidłowe zgięcie, 2 – wyprost, 1 – brak. Bodziec stosuje się kolejno: ucisk płytki paznokcia, mięśnia czworobocznego, wcięcia nadoczodołowego. Jeśli składowej nie można ocenić (np. intubacja, obrzęk powiek), zapisuje się „NT” (nie do oceny), a nie 1 pkt.
Skala Śpiączki Glasgow (GCS) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Suma wynosi 3–15 pkt, ale zaleca się zapisywanie składowych (np. E3V4M5 = 12). W urazach mózgu przyjmuje się: 13–15 pkt – uraz lekki, 9–12 pkt – umiarkowany, ≤8 pkt – ciężki (wskazanie do rozważenia zabezpieczenia dróg oddechowych). Spadek o 2 pkt lub więcej, zwłaszcza w części ruchowej, wymaga pilnej ponownej oceny i diagnostyki obrazowej. Wskaźnik GCS-P (GCS minus liczba niereagujących źrenic: 0, 1 lub 2) poprawia ocenę rokowania.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
GCS ocenia stan przytomności i nie rozpoznaje jego przyczyny. Zgodność między oceniającymi jest dobra u przeszkolonych osób, ale spada przy braku doświadczenia. Wynik, zwłaszcza część ruchowa, ma silną wartość prognostyczną po urazie mózgu; opisany wyżej wskaźnik GCS-P zaproponowali Brennan i wsp. (2018).
Publikacja źródłowa: Teasdale G, Jennett B, Lancet 1974; Brennan PM i wsp., J Neurosurg 2018 (GCS-P).
Podobne skale i kwestionariusze
U małych dzieci stosuje się Pediatryczną Skalę Śpiączki Glasgow (PGCS). U chorych zaintubowanych lepiej sprawdza się Skala FOUR, która uwzględnia odruchy pniowe i wzorzec oddychania. Do szybkiej oceny przytomności w ratownictwie służy prosta skala AVPU, a u pacjentów OIT w sedacji – Skala Pobudzenia i Sedacji Richmond (RASS). Wynik leczenia po urazie mózgu opisuje Glasgowska Skala Wyników Leczenia (GOS).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
