Kwestionariusz Zachowania Niemowląt (IBQ-R), ang. Infant Behavior Questionnaire – Revised (IBQ-R) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Kwestionariusz Zachowania Niemowląt (IBQ-R)?
Kwestionariusz Zachowania Niemowląt (IBQ-R) Mary Rothbart mierzy temperament niemowląt, czyli wrodzone różnice w reaktywności i samoregulacji. Wersja zrewidowana obejmuje 14 skal (m.in. aktywność, uśmiech i śmiech, zbliżanie się, wokalizację, smutek, lęk, frustrację, łatwość uspokajania, przytulanie się i czas skupienia uwagi), które tworzą trzy szerokie wymiary: ekstrawersję, negatywną emocjonalność oraz orientację i regulację. Ocenę przeprowadza rodzic na podstawie konkretnych zachowań dziecka. Wersję zrewidowaną opracowały Gartstein i Rothbart (2003).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
IBQ-R wypełniają rodzice niemowląt w wieku 3–12 miesięcy. Stosuje się go głównie w badaniach naukowych nad rozwojem dziecka, temperamentem i relacjami rodzic–dziecko, a także w psychologii rozwojowej i pracy z rodzinami, np. przy trudnościach z uspokajaniem niemowlęcia. Pełna wersja zawiera 191 pytań i jest czasochłonna, dlatego często stosuje się wersje skrócone (IBQ-R SF – 91 pytań, VSF – 37 pytań). Dla starszych dzieci przeznaczone są kwestionariusze ECBQ i CBQ.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Rodzic ocenia, jak często w ostatnim tygodniu (w części pytań – w ostatnich dwóch tygodniach) dziecko zachowywało się w opisany sposób w konkretnych sytuacjach, np. podczas kąpieli, karmienia, zabawy czy kontaktu z obcą osobą. Odpowiedzi udziela się w skali 1–7, od „nigdy” do „zawsze”; jeśli dana sytuacja nie wystąpiła, zaznacza się „nie dotyczy”. Pytania odnoszą się do konkretnych, niedawnych zachowań, co ogranicza wpływ ogólnych przekonań rodzica o dziecku.
Kwestionariusz Zachowania Niemowląt (IBQ-R) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie jest chronione prawem autorskim. Do użytku klinicznego zwykle można je stosować bezpłatnie, ale kopiowanie formularza do publikacji, materiałów szkoleniowych lub zastosowań komercyjnych wymaga zgody właściciela praw.
Interpretacja wyników
Dla każdej skali oblicza się średnią odpowiedzi (1–7), a z wybranych skal – wyniki trzech szerokich wymiarów. Kwestionariusz nie ma progów klinicznych; opisuje indywidualny profil temperamentu, a nie zaburzenia. Wysoka negatywna emocjonalność może wiązać się z trudnościami w uspokajaniu dziecka i większym obciążeniem rodziców, a słaba regulacja – z późniejszymi problemami z uwagą.
Wyniki pomagają lepiej dopasować opiekę do potrzeb dziecka i wspierać rodziców.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
IBQ-R opisuje temperament niemowlęcia i nie służy do rozpoznawania zaburzeń, dlatego nie ma progów czułości i swoistości. W pracy Gartstein i Rothbart (2003) skale miały zadowalającą spójność wewnętrzną (średnio ok. 0,77), a zgodność między rodzicami była umiarkowana. Dostępne są wersje skrócone (IBQ-R SF i VSF), wygodniejsze w praktyce.
Publikacja źródłowa: Rothbart MK, Child Dev 1981; Gartstein MA, Rothbart MK, Infant Behav Dev 2003 (IBQ-R).
Podobne skale i kwestionariusze
Temperament małych dzieci w wieku 18–36 miesięcy ocenia kwestionariusz TBAQ, a rozwój niemowląt w kilku obszarach – Kwestionariusze ASQ i Skale Rozwoju Niemowląt i Małych Dzieci Bayley (Bayley-4). Reakcje niemowlęcia na bodźce zmysłowe opisuje Profil Sensoryczny Niemowląt i Małych Dzieci (ITSP), a stres związany z rolą rodzica – Indeks Stresu Rodzicielskiego (PSI-4).
Źródła i dalsza lektura
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
