Kwestionariusz KOOS (urazy i choroba zwyrodnieniowa kolana), ang. Knee Injury and Osteoarthritis Outcome Score (KOOS) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Kwestionariusz KOOS (urazy i choroba zwyrodnieniowa kolana)?
Kwestionariusz KOOS (Knee Injury and Osteoarthritis Outcome Score) mierzy dolegliwości i funkcję kolana z perspektywy pacjenta. Obejmuje pięć podskal: ból, inne objawy (obrzęk, sztywność, ograniczenie ruchu, przeskakiwanie), czynności życia codziennego, aktywność sportową i rekreacyjną oraz jakość życia związaną z kolanem. Wynik każdej podskali przelicza się na skalę 0–100, gdzie 100 oznacza brak problemów. KOOS opracowali Roos i wsp. (1998) jako rozszerzenie kwestionariusza WOMAC.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
KOOS stosuje się u młodzieży i dorosłych z urazami kolana (np. uszkodzeniem więzadła krzyżowego przedniego lub łąkotki), chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego oraz przed operacjami kolana i po nich, w tym po endoprotezoplastyce. Korzystają z niego ortopedzi, fizjoterapeuci i lekarze medycyny sportowej – w praktyce, rejestrach i badaniach klinicznych. Wypełnienie trwa ok. 10 minut. Krótszymi wersjami są KOOS-PS i – w endoprotezoplastyce – KOOS JR.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
KOOS zawiera 42 pytania dotyczące ostatniego tygodnia: ból (9 pytań), inne objawy (7), czynności życia codziennego (17), sport i rekreacja (5) oraz jakość życia (4). Pacjent wybiera jedną z 5 odpowiedzi punktowanych 0–4, np. od „nigdy” do „zawsze” lub od „brak” do „skrajne”. Pytania dotyczą m.in. bólu przy skręcaniu kolana, chodzeniu po schodach i w nocy, trudności ze wstawaniem, wsiadaniem do samochodu, przysiadem, bieganiem, skakaniem i klękaniem, a także tego, jak bardzo problem z kolanem wpływa na życie.
Kwestionariusz KOOS (urazy i choroba zwyrodnieniowa kolana) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Wynik każdej podskali oblicza się osobno i przelicza na skalę 0–100 (100 – brak dolegliwości, 0 – dolegliwości skrajne); nie oblicza się wyniku łącznego. Profil podskal pokazuje, czy dominuje ból, ograniczenie codziennych czynności, czy aktywności sportowej. Za istotną klinicznie zmianę przyjmuje się zwykle ok. 8–10 pkt w danej podskali.
U młodych, aktywnych pacjentów szczególnie przydatne są podskale sportu i jakości życia, a u osób starszych z chorobą zwyrodnieniową – podskale bólu i czynności codziennych.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
KOOS mierzy objawy i funkcję kolana i nie służy do rozpoznania. Podskale mają dobrą rzetelność test–retest (ICC zwykle powyżej 0,75) i są wrażliwe na zmianę po rekonstrukcji więzadła krzyżowego przedniego i endoprotezoplastyce. Polską wersję zwalidowali Paradowski i wsp. (2013).
Publikacja źródłowa: Roos EM i wsp., J Orthop Sports Phys Ther 1998; Paradowski PT i wsp., Health Qual Life Outcomes 2013 (wersja polska).
Podobne skale i kwestionariusze
U osób z chorobą zwyrodnieniową stawów stosuje się też Kwestionariusz WOMAC, z którego wywodzi się KOOS, oraz Oksfordzką skalę oceny stawu kolanowego (OKS), często używaną przed endoprotezoplastyką i po niej. Funkcję całej kończyny dolnej opisuje Skala Funkcjonalna Kończyny Dolnej (LEFS). Po urazach więzadeł stosuje się też skale IKDC, Lysholma i Tegnera, a natężenie bólu monitoruje Numeryczna Skala Oceny Bólu (NRS).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
