Kwestionariusz WOMAC (choroba zwyrodnieniowa stawów), ang. Western Ontario and McMaster Universities Osteoarthritis Index (WOMAC) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Kwestionariusz WOMAC (choroba zwyrodnieniowa stawów)?
Kwestionariusz WOMAC (Western Ontario and McMaster Universities Osteoarthritis Index) mierzy ból, sztywność i ograniczenie funkcji u osób z chorobą zwyrodnieniową stawu biodrowego lub kolanowego. Zawiera 24 pytania w trzech podskalach: ból (5 pytań), sztywność (2 pytania) i funkcja fizyczna (17 pytań). W najczęściej stosowanej wersji z pięciostopniową skalą odpowiedzi wynik wynosi 0–96 pkt. Kwestionariusz opracowali Bellamy i wsp. (1988).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
WOMAC stosuje się u dorosłych z chorobą zwyrodnieniową biodra lub kolana – w reumatologii, ortopedii i fizjoterapii, przed endoprotezoplastyką i po niej oraz w badaniach klinicznych leków i rehabilitacji. Jest jednym z najczęściej używanych kwestionariuszy w tej grupie chorych. Wypełnienie trwa 5–10 minut. Narzędzie jest licencjonowane; dostępne są polskie wersje językowe.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Pacjent ocenia dolegliwości z ostatnich 48 godzin w skali 0–4 (brak, łagodne, umiarkowane, silne, bardzo silne). Pytania o ból dotyczą m.in. chodzenia po płaskim terenie, wchodzenia i schodzenia po schodach, bólu w nocy oraz w spoczynku. Pytania o sztywność dotyczą sztywności porannej i pojawiającej się później w ciągu dnia. Pytania o funkcję obejmują m.in. wstawanie z krzesła i z łóżka, schylanie się, wsiadanie do samochodu, zakupy, zakładanie i zdejmowanie skarpet, korzystanie z wanny i toalety oraz prace domowe. Istnieją też wersje z wizualną skalą analogową i skalą numeryczną.
Kwestionariusz WOMAC (choroba zwyrodnieniowa stawów) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Formularze i normy tego narzędzia są chronione prawem autorskim i dystrybuowane odpłatnie przez wydawcę – nie udostępniamy ich. Oryginalną wersję należy uzyskać od wydawcy.
Interpretacja wyników
Sumuje się punkty w podskalach: ból (0–20), sztywność (0–8) i funkcja (0–68), a także wynik całkowity (0–96). Wyniki często przelicza się na skalę 0–100. Wyższy wynik oznacza większe nasilenie dolegliwości i gorszą funkcję. Za klinicznie istotną poprawę przyjmuje się zwykle ok. 12–18% zakresu skali.
Podskala funkcji ma największą wagę w wyniku całkowitym, dlatego warto analizować podskale osobno. Kwestionariusz dotyczy jednego, wskazanego stawu, ale na odpowiedzi mogą wpływać dolegliwości innych stawów lub kręgosłupa.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
WOMAC mierzy ból, sztywność i funkcję w chorobie zwyrodnieniowej biodra i kolana i nie służy do rozpoznania. Ma dobrą spójność wewnętrzną (zwłaszcza podskale bólu i funkcji) i jest wrażliwy na zmianę po leczeniu.
Publikacja źródłowa: Bellamy N, Buchanan WW, Goldsmith CH, Campbell J, Stitt LW, J Rheumatol 1988.
Podobne skale i kwestionariusze
Funkcję kolana, także u osób aktywnych, ocenia Kwestionariusz KOOS (urazy i choroba zwyrodnieniowa kolana), a krótką ocenę po endoprotezoplastyce daje Oksfordzka skala oceny stawu kolanowego (OKS). Funkcję całej kończyny dolnej mierzy Skala Funkcjonalna Kończyny Dolnej (LEFS), a wydolność chodu – Test 6-minutowego marszu (6MWT).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
