Skala Poczucia Własnej Skuteczności Rodzicielskiej (PSE), ang. Parental Self-Efficacy Scale (PSE) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Skala Poczucia Własnej Skuteczności Rodzicielskiej (PSE)?
Skale poczucia własnej skuteczności rodzicielskiej (Parental Self-Efficacy, PSE) mierzą przekonanie rodzica, że potrafi skutecznie wykonywać zadania wychowawcze i opiekuńcze – zaspokajać potrzeby dziecka, radzić sobie z jego zachowaniem i wspierać jego rozwój. Pojęcie wywodzi się ze społeczno-poznawczej teorii Bandury. Pod tą nazwą funkcjonuje kilka narzędzi, m.in. Skala Poczucia Kompetencji Rodzicielskich (PSOC) i Narzędzie do Pomiaru Poczucia Skuteczności Rodzicielskiej (TOPSE).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
Skale stosuje się u rodziców niemowląt, dzieci i nastolatków – w psychologii, pracy socjalnej, położnictwie i pielęgniarstwie środowiskowym, w poradniach i programach wsparcia rodziny. Pomagają ocenić potrzeby rodzica przed rozpoczęciem programu rozwijania umiejętności rodzicielskich i sprawdzić jego efekty. Wybór wersji zależy od wieku dziecka i celu badania; część narzędzi dotyczy określonych sytuacji, np. opieki nad wcześniakiem lub dzieckiem przewlekle chorym.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Rodzic samodzielnie ocenia stwierdzenia dotyczące swoich kompetencji w skali Likerta. W PSOC (16–17 stwierdzeń) odpowiada w skali 1–6, a pozycje tworzą podskale satysfakcji z roli rodzica i poczucia skuteczności. TOPSE zawiera 48 stwierdzeń w ośmiu obszarach – m.in. okazywanie uczuć, zabawa, empatia, kontrola, dyscyplina i stawianie granic, presja, samoakceptacja oraz uczenie się i wiedza – ocenianych w skali 0–10. Wypełnienie trwa 10–15 minut.
Skala Poczucia Własnej Skuteczności Rodzicielskiej (PSE) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Status praw autorskich narzędzia nie został przez nas potwierdzony – przed skopiowaniem lub udostępnieniem formularza sprawdź warunki u autorów.
Interpretacja wyników
Wyższy wynik oznacza silniejsze przekonanie o własnych kompetencjach rodzicielskich. Wynik odnosi się do norm konkretnej wersji albo porównuje przed interwencją i po niej. Analiza podskal pokazuje, w jakich obszarach rodzic czuje się najmniej pewnie, np. przy stawianiu granic lub radzeniu sobie z presją.
Niskie poczucie skuteczności nie świadczy o złym rodzicielstwie, ale może współwystępować z depresją, zmęczeniem lub trudnym zachowaniem dziecka i jest wskazaniem do rozmowy o wsparciu. Wyniki różnych skal nie są wymienne.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
Pod nazwą Parental Self-Efficacy funkcjonuje kilka skal (m.in. Parenting Sense of Competence – PSOC i Tool to Measure Parenting Self-Efficacy – TOPSE), różniących się liczbą pytań i punktacją. Nie mają one uniwersalnych progów diagnostycznych, dlatego wynik interpretuje się względem norm konkretnej wersji lub zmian w czasie. Niskie poczucie skuteczności rodzicielskiej wiąże się m.in. z depresją rodzica i trudnościami w zachowaniu dziecka.
Publikacja źródłowa: Johnston C, Mash EJ, J Clin Child Psychol 1989 (PSOC); Kendall S, Bloomfield L, J Adv Nurs 2005 (TOPSE).
Podobne skale i kwestionariusze
Stres związany z rolą rodzica mierzy Indeks Stresu Rodzicielskiego (PSI-4), a stres rodziców dzieci przewlekle chorych – Pediatryczny Inwentarz dla Rodziców (PIP). Ogólne poczucie własnej skuteczności ocenia Skala Uogólnionej Własnej Skuteczności (GSES), a trudności emocjonalne i zachowanie dziecka – Kwestionariusz Mocnych Stron i Trudności (SDQ).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.