Narzędzie Oceny Nasilenia Jąkania (SSI-4), ang. Stuttering Severity Instrument (SSI-4) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Narzędzie Oceny Nasilenia Jąkania (SSI-4) – omówienie
https://www.youtube.com/watch?v=8uGfHd24bNo
Co mierzy Narzędzie Oceny Nasilenia Jąkania (SSI-4)?
Narzędzie Oceny Nasilenia Jąkania (SSI-4) to standaryzowany test oceniający nasilenie jąkania na podstawie próbek mowy. Uwzględnia trzy elementy: częstość niepłynności (odsetek zająkniętych sylab), czas trwania trzech najdłuższych zająknięć oraz zjawiska towarzyszące, np. rozpraszające dźwięki, grymasy twarzy, ruchy głowy i kończyn. Czwarte wydanie opracował Riley (2009); dodano w nim m.in. ocenę naturalności mowy i samoocenę osoby jąkającej się.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
SSI-4 stosuje się u dzieci od ok. 3. roku życia, młodzieży i dorosłych z jąkaniem. Korzystają z niego logopedzi – do opisu nasilenia jąkania w diagnozie, planowania terapii, oceny jej efektów oraz w badaniach naukowych. Normy są anglojęzyczne, dlatego w Polsce wyniki interpretuje się ostrożnie, a test traktuje się głównie jako ustrukturyzowaną metodę opisu niepłynności.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Nagrywa się co najmniej dwie próbki mowy: u dzieci, które nie czytają – opis obrazków i rozmowę, a u starszych dzieci i dorosłych – czytanie tekstu i mowę spontaniczną (np. rozmowę o pracy lub szkole), najlepiej po ok. 200 sylab każda. Badający liczy sylaby i zająknięcia (powtórzenia, przedłużenia, bloki), oblicza ich odsetek i przelicza go na punkty według tabel. Następnie mierzy czas trwania trzech najdłuższych zająknięć i ocenia zjawiska towarzyszące w czterech grupach, każdą w skali 0–5. Suma punktów daje wynik łączny.
Narzędzie Oceny Nasilenia Jąkania (SSI-4) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Formularze i normy tego narzędzia są chronione prawem autorskim i dystrybuowane odpłatnie przez wydawcę – nie udostępniamy ich. Oryginalną wersję należy uzyskać od wydawcy.
Interpretacja wyników
Wynik łączny przelicza się na centyle i stopień nasilenia jąkania – bardzo łagodny, łagodny, umiarkowany, ciężki lub bardzo ciężki – osobno dla dzieci w wieku przedszkolnym, dzieci w wieku szkolnym i dorosłych. Wyższy wynik oznacza większe nasilenie jąkania.
SSI-4 opisuje obserwowalne cechy jąkania, ale nie mierzy jego wpływu na życie ani emocji i postaw wobec mówienia. Nasilenie jąkania zmienia się w zależności od sytuacji, dlatego wynik jednego badania nie zawsze oddaje typowe funkcjonowanie – warto zebrać próbki w różnych warunkach, także poza gabinetem.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
SSI-4 mierzy nasilenie jąkania, ale nie odróżnia jąkania od innych niepłynności – to wymaga oceny logopedycznej. Podręcznik podaje dobrą zgodność między oceniającymi, jednak liczenie sylab zająkniętych wymaga przeszkolenia i dobrych nagrań. Wynik łączny przelicza się na centyle i stopień nasilenia; nie mierzy on wpływu jąkania na życie, do czego służy OASES.
Publikacja źródłowa: Riley GD, Stuttering Severity Instrument, Fourth Edition, Pro-Ed 2009.
Podobne skale i kwestionariusze
Wpływ jąkania na życie i postawy wobec mówienia ocenia Ogólna Ocena Doświadczenia Jąkania przez Mówiącego (OASES). Postawy komunikacyjne dorosłych mierzy skala Ericksona (S-24), a dzieci – test CAT. Lęk społeczny, często współwystępujący z jąkaniem, ocenia Skala Lęku Społecznego Liebowitza (LSAS).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
