Kwestionariusz Aktywacji Pacjenta (PAM-13), ang. Patient Activation Measure (PAM-13) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Kwestionariusz Aktywacji Pacjenta (PAM-13) – omówienie
Co mierzy Kwestionariusz Aktywacji Pacjenta (PAM-13)?
Kwestionariusz Aktywacji Pacjenta (Patient Activation Measure, PAM-13) mierzy aktywację pacjenta, czyli jego wiedzę, umiejętności i pewność siebie w samodzielnym dbaniu o zdrowie i radzeniu sobie z chorobą. Zawiera 13 stwierdzeń; wynik przelicza się na skalę 0–100 i przypisuje do jednego z czterech poziomów aktywacji. Pełną, 22-pozycyjną wersję opracowali Hibbard i wsp. (2004), a skróconą – ten sam zespół w 2005 roku.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
PAM-13 stosuje się u dorosłych, zwłaszcza z chorobami przewlekłymi, np. cukrzycą, niewydolnością serca czy POChP – w podstawowej opiece zdrowotnej, opiece koordynowanej, programach edukacji zdrowotnej i badaniach nad jakością opieki. Pomaga dopasować sposób edukacji i wsparcia do możliwości pacjenta oraz ocenić efekty programów. Narzędzie jest licencjonowane przez firmę Insignia Health.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Pacjent ocenia 13 stwierdzeń, np. że to on odpowiada za swoje zdrowie, wie, jakie leki przyjmuje i do czego służą, potrafi samodzielnie rozwiązywać nowe problemy zdrowotne i utrzymać zmiany stylu życia także w okresach stresu. Odpowiada w czterostopniowej skali – od „zdecydowanie się nie zgadzam” do „zdecydowanie się zgadzam” – lub zaznacza „nie dotyczy”. Wypełnienie trwa kilka minut. Wynik surowy przelicza się na skalę 0–100 według tabel licencjodawcy.
Kwestionariusz Aktywacji Pacjenta (PAM-13) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Status praw autorskich narzędzia nie został przez nas potwierdzony – przed skopiowaniem lub udostępnieniem formularza sprawdź warunki u autorów.
Interpretacja wyników
Wynik 0–100 przypisuje pacjenta do jednego z czterech poziomów: 1 (≤47,0) – pacjent jest bierny i przytłoczony, nie dostrzega swojej roli; 2 (47,1–55,1) – zaczyna rozumieć swoją rolę, ale brakuje mu wiedzy i pewności siebie; 3 (55,2–67,0) – podejmuje działania; 4 (≥67,1) – utrzymuje zdrowe zachowania także w trudnych sytuacjach. Wyższy poziom wiąże się z lepszym przestrzeganiem zaleceń, rzadszymi hospitalizacjami i lepszymi wynikami leczenia.
Poziom aktywacji pokazuje, od czego zacząć: pacjentom na poziomie 1–2 proponuje się małe, osiągalne kroki i budowanie pewności siebie, a na poziomie 3–4 – wsparcie w utrzymaniu zmian. Wynik może się zmieniać w czasie, dlatego warto powtarzać pomiar.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
PAM-13 mierzy wiedzę, umiejętności i pewność pacjenta w samodzielnym dbaniu o zdrowie i nie służy do rozpoznania. W pracy Hibbard i wsp. (2005) skala skrócona miała dobre właściwości w analizie Rascha i wysoką rzetelność. Wynik 0–100 przypisuje pacjenta do jednego z 4 poziomów aktywacji; wyższy poziom wiąże się z lepszymi zachowaniami zdrowotnymi. Narzędzie jest licencjonowane.
Publikacja źródłowa: Hibbard JH, Mahoney ER, Stockard J, Tusler M, Health Serv Res 2005.
Podobne skale i kwestionariusze
Poczucie własnej skuteczności ocenia Skala Uogólnionej Własnej Skuteczności (GSES), a w chorobach stawów – Skala Poczucia Własnej Skuteczności w Zapaleniu Stawów (ASES). Przestrzeganie zaleceń lekowych mierzy Skala Przestrzegania Zaleceń Lekowych Morisky’ego (MMAS-8), a ogólny stan zdrowia i jakość życia – Kwestionariusz SF-36 (ocena jakości życia).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
