Wskaźnik Zdrowego Odżywiania (HEI), ang. Healthy Eating Index (HEI) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Wskaźnik Zdrowego Odżywiania (HEI)?
Wskaźnik Zdrowego Odżywiania (HEI) mierzy jakość diety jako jej zgodność z amerykańskimi zaleceniami Dietary Guidelines for Americans. W wersji HEI-2020 obejmuje 13 składowych: 9 dotyczy produktów zalecanych (m.in. owoców, warzyw, produktów pełnoziarnistych, nabiału, ryb i białka roślinnego oraz proporcji kwasów tłuszczowych), a 4 – składników, których spożycie należy ograniczać (rafinowanych zbóż, sodu, cukrów dodanych i tłuszczów nasyconych). Wynik wynosi 0–100 pkt.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
HEI stosuje się głównie w badaniach epidemiologicznych i żywieniowych u dzieci od 2. roku życia i dorosłych, a także do oceny diety w programach zdrowotnych i oferty żywności, np. w stołówkach. Korzystają z niego dietetycy i badacze. Dla dzieci w wieku 12–23 miesięcy opracowano wersję HEI-Toddlers-2020. W Polsce wyniki interpretuje się ostrożnie, bo wskaźnik opiera się na zaleceniach amerykańskich.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
HEI nie jest kwestionariuszem – oblicza się go na podstawie danych o spożyciu, zwykle z wywiadu 24-godzinnego, dzienniczka żywieniowego lub kwestionariusza częstotliwości spożycia. Spożycie większości grup produktów przelicza się na 1000 kcal diety i porównuje ze standardem: składowe adekwatności otrzymują tym więcej punktów, im wyższe jest spożycie (do poziomu zalecanego), a składowe umiaru – im niższe. Poszczególne składowe mają maksymalnie 5 lub 10 pkt. Obliczenia wykonuje się według algorytmów udostępnianych przez amerykański Narodowy Instytut Raka (NCI).
Wskaźnik Zdrowego Odżywiania (HEI) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Wynik wynosi 0–100 pkt; wyższy oznacza lepszą jakość diety. Wskaźnik nie ma oficjalnych progów – czasem stosuje się podział: powyżej 80 pkt – dieta dobra, 51–80 – wymagająca poprawy, poniżej 51 – zła. Średni wynik dorosłych Amerykanów wynosi ok. 58–59 pkt.
Analiza poszczególnych składowych pokazuje, które elementy diety wymagają zmiany, np. zbyt małe spożycie warzyw i produktów pełnoziarnistych lub zbyt duże spożycie sodu i cukrów dodanych. Wyższy wynik wiąże się w badaniach z mniejszym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych, niektórych nowotworów i zgonu.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
HEI mierzy zgodność diety z amerykańskimi zaleceniami żywieniowymi i nie jest testem diagnostycznym. Badania walidacyjne (Reedy i wsp., 2018) potwierdziły trafność i rzetelność wskaźnika, a wyższy wynik wiąże się z mniejszą umieralnością i ryzykiem chorób przewlekłych. Ponieważ odnosi się do zaleceń USA, w Polsce częściej stosuje się wskaźniki oparte na polskich zaleceniach, np. wskaźniki diety prozdrowotnej i nieprozdrowotnej z kwestionariusza KomPAN.
Publikacja źródłowa: Krebs-Smith SM i wsp., J Acad Nutr Diet 2018 (HEI-2015); Shams-White MM i wsp., J Acad Nutr Diet 2023 (HEI-2020).
Podobne skale i kwestionariusze
Jakość diety opisuje też Wskaźnik Jakości Diety (DQI), a zgodność z modelem śródziemnomorskim – Kwestionariusz Przestrzegania Diety Śródziemnomorskiej (MEDAS). Dane o spożyciu potrzebne do obliczenia HEI zbiera się m.in. Kwestionariuszem Częstotliwości Spożycia Żywności (FFQ) lub Trzydniowym Dzienniczkiem Żywieniowym. W Polsce jakość diety często ocenia się wskaźnikami z kwestionariusza KomPAN.
Źródła i dalsza lektura
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
