Glasgowska Skala Wyników Leczenia (GOS), ang. Glasgow Outcome Scale (GOS/GOS-E) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Glasgowska Skala Wyników Leczenia (GOS)?
Glasgowska Skala Wyników Leczenia (GOS) opisuje ogólny stan pacjenta po urazie mózgu lub innym ciężkim uszkodzeniu mózgu – jego samodzielność oraz powrót do pracy i życia społecznego. Pierwotna wersja ma 5 kategorii: zgon, stan wegetatywny, ciężka niepełnosprawność, umiarkowana niepełnosprawność i dobry powrót do zdrowia. Rozszerzona wersja GOS-E dzieli trzy ostatnie kategorie na niższą i wyższą (8 kategorii). Skalę opracowali Jennett i Bond (1975).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
GOS i GOS-E stosuje się u młodzieży i dorosłych po urazowym uszkodzeniu mózgu, a także po udarze krwotocznym, krwotoku podpajęczynówkowym czy niedotlenieniu mózgu – zwykle 3, 6 i 12 miesięcy po zdarzeniu. Korzystają z nich neurochirurdzy, neurolodzy, lekarze rehabilitacji i badacze; GOS-E jest podstawową miarą wyniku w badaniach klinicznych nad urazami mózgu. Dla dzieci opracowano wersję GOS-E Peds.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Ocenę przeprowadza się najlepiej za pomocą ustrukturyzowanego wywiadu z pacjentem lub bliską osobą (także telefonicznie); trwa on 5–15 minut. Pytania dotyczą przytomności i kontaktu, samodzielności w domu i poza domem (np. robienia zakupów, podróżowania), zdolności do pracy lub nauki, aktywności społecznych i rekreacyjnych, relacji z rodziną i przyjaciółmi oraz innych bieżących problemów związanych z urazem. Ocenia się zmianę w porównaniu ze stanem sprzed urazu, a pacjenta przypisuje się do najniższej kategorii, której kryteria spełnia.
Glasgowska Skala Wyników Leczenia (GOS) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
W GOS kategorie to: 1 – zgon, 2 – stan wegetatywny (zespół czuwania bez reakcji), 3 – ciężka niepełnosprawność (potrzeba codziennej pomocy innej osoby), 4 – umiarkowana niepełnosprawność (samodzielność, ale ograniczenia w pracy lub życiu społecznym), 5 – dobry powrót do zdrowia (powrót do zwykłego życia, możliwe niewielkie objawy). W GOS-E kategorie 3–5 dzieli się na niższe i wyższe, co daje skalę od 1 (zgon) do 8 (pełny powrót do zdrowia).
Wynik często upraszcza się do podziału na niekorzystny (zgon, stan wegetatywny, ciężka niepełnosprawność) i korzystny. Skala jest mało wrażliwa na subtelne problemy poznawcze i emocjonalne, dlatego uzupełnia się ją testami neuropsychologicznymi i kwestionariuszami jakości życia.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
GOS opisuje wynik leczenia po urazie mózgu i nie jest testem diagnostycznym. Ocena bez standaryzowanego wywiadu ma umiarkowaną zgodność; Wilson i wsp. (1998) wykazali, że strukturalny wywiad dla GOS i GOS-E daje wysoką zgodność między oceniającymi (kappa ok. 0,85). GOS-E z 8 kategoriami jest bardziej wrażliwy na zmiany u osób z lekkim i umiarkowanym urazem.
Publikacja źródłowa: Jennett B, Bond M, Lancet 1975; Wilson JTL, Pettigrew LEL, Teasdale GM, J Neurotrauma 1998 (GOS-E).
Podobne skale i kwestionariusze
Głębokość zaburzeń świadomości w ostrym okresie ocenia Skala Śpiączki Glasgow (GCS), a stan pacjentów z przedłużającymi się zaburzeniami świadomości – Skala Oceny Wychodzenia ze Śpiączki (CRS-R). Stopień niepełnosprawności po urazie opisuje Skala Oceny Niepełnosprawności (DRS), niezależność w czynnościach codziennych – Skala Niezależności Funkcjonalnej (FIM), a uczestnictwo w życiu społecznym – Kwestionariusz integracji społecznej (CIQ).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
