Międzynarodowa Skala Zespołu Niespokojnych Nóg (IRLS), ang. International Restless Legs Scale (IRLS) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Międzynarodowa Skala Zespołu Niespokojnych Nóg (IRLS)?
Międzynarodowa Skala Zespołu Niespokojnych Nóg (IRLS) mierzy nasilenie objawów zespołu niespokojnych nóg (choroby Willisa-Ekboma) oraz ich wpływ na sen, samopoczucie i codzienne funkcjonowanie. Zawiera 10 pytań ocenianych 0–4 pkt; wynik wynosi 0–40 pkt. Skalę opracowała Międzynarodowa Grupa Badawcza Zespołu Niespokojnych Nóg (IRLSSG; Walters i wsp., 2003); jest standardową miarą w badaniach klinicznych.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
IRLS stosuje się u dorosłych z rozpoznanym zespołem niespokojnych nóg – w neurologii, medycynie snu, podstawowej opiece zdrowotnej i badaniach klinicznych. Służy do oceny nasilenia objawów przed leczeniem, monitorowania jego efektów i wykrywania pogorszenia w trakcie terapii. Skalę wypełnia pacjent samodzielnie lub w wywiadzie z lekarzem; zajmuje to ok. 5 minut. Skala nie służy do rozpoznawania choroby.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
IRLS zawiera 10 pytań dotyczących ostatniego tygodnia: o nasilenie dyskomfortu w nogach lub rękach, potrzebę poruszania się, ulgę po ruchu, zaburzenia snu, zmęczenie lub senność w ciągu dnia, ogólne nasilenie objawów, ich częstość i czas trwania w ciągu dnia oraz wpływ na codzienne czynności i nastrój. Każde pytanie ocenia się w skali 0–4 (od braku do bardzo ciężkiego nasilenia).
Międzynarodowa Skala Zespołu Niespokojnych Nóg (IRLS) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie jest chronione prawem autorskim. Do użytku klinicznego zwykle można je stosować bezpłatnie, ale kopiowanie formularza do publikacji, materiałów szkoleniowych lub zastosowań komercyjnych wymaga zgody właściciela praw.
Interpretacja wyników
Łączny wynik wynosi 0–40 pkt: 0 – brak objawów, 1–10 pkt – łagodne, 11–20 pkt – umiarkowane, 21–30 pkt – ciężkie, 31–40 pkt – bardzo ciężkie objawy. Skala służy do oceny nasilenia i efektów leczenia u osób z rozpoznanym zespołem niespokojnych nóg (rozpoznanie opiera się na kryteriach IRLSSG). Przy umiarkowanych i cięższych objawach warto oznaczyć ferrytynę (suplementacja żelaza przy ferrytynie poniżej ok. 75 µg/l) i przejrzeć leki nasilające objawy. Narastanie wyniku podczas leczenia agonistami dopaminy może sugerować augmentację.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
IRLS mierzy nasilenie objawów zespołu niespokojnych nóg, ale nie służy do jego rozpoznania – to opiera się na kryteriach IRLSSG. W pracy Waltersa i wsp. (2003) skala miała wysoką spójność wewnętrzną i rzetelność test–retest oraz dobrą wrażliwość na zmianę po leczeniu. Wynik pomaga dobrać i monitorować terapię; warto równolegle oznaczyć ferrytynę, bo niedobór żelaza nasila objawy.
Publikacja źródłowa: Walters AS i wsp. (IRLSSG), Sleep Med 2003.
Podobne skale i kwestionariusze
Jakość snu ocenia Pittsburski Indeks Jakości Snu (PSQI), nasilenie bezsenności – Indeks Nasilenia Bezsenności (ISI), a senność w ciągu dnia – Skala Senności Epworth (ESS). Współistniejące objawy depresji można wykryć Kwestionariuszem Zdrowia Pacjenta PHQ-9.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
