Skala Penetracji i Aspiracji (PAS), ang. Penetration-Aspiration Scale (PAS) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Skala Penetracji i Aspiracji (PAS)?
Skala Penetracji i Aspiracji (PAS) opisuje, jak głęboko pokarm lub płyn (bolus) przedostaje się do dróg oddechowych podczas połykania i czy zostaje z nich usunięty. Ma 8 stopni: od braku wejścia bolusa do dróg oddechowych (1) przez penetrację, czyli wejście do krtani powyżej fałdów głosowych lub do ich poziomu (2–5), do aspiracji poniżej fałdów głosowych (6–8). Skalę opracowali Rosenbek i wsp. (1996).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
PAS stosuje się u dzieci i dorosłych z zaburzeniami połykania – po udarze, w chorobach neurodegeneracyjnych, po leczeniu nowotworów głowy i szyi, po intubacji czy u osób starszych. Korzystają z niej logopedzi, foniatrzy, laryngolodzy i radiolodzy podczas badania wideofluoroskopowego (VFSS) lub fiberoendoskopowego (FEES). Wynik pomaga dobrać konsystencję diety i techniki bezpiecznego połykania oraz ocenić efekty terapii.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Podczas badania instrumentalnego pacjent połyka porcje o różnej objętości i konsystencji (np. płyn rzadki, płyn zagęszczony, papkę, pokarm stały). Każde połknięcie ocenia się osobno: 1 – bolus nie wchodzi do dróg oddechowych; 2 – wchodzi powyżej fałdów głosowych i zostaje usunięty; 3 – wchodzi powyżej fałdów głosowych i nie zostaje usunięty; 4 – dociera do fałdów głosowych i zostaje usunięty; 5 – dociera do fałdów głosowych i nie zostaje usunięty; 6 – przechodzi poniżej fałdów głosowych i zostaje usunięty z tchawicy; 7 – przechodzi poniżej fałdów głosowych i nie zostaje usunięty mimo wysiłku; 8 – przechodzi poniżej fałdów głosowych bez próby usunięcia (aspiracja cicha).
Skala Penetracji i Aspiracji (PAS) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie jest chronione prawem autorskim. Do użytku klinicznego zwykle można je stosować bezpłatnie, ale kopiowanie formularza do publikacji, materiałów szkoleniowych lub zastosowań komercyjnych wymaga zgody właściciela praw.
Interpretacja wyników
Stopień 1 to wynik prawidłowy. Stopnie 2–5 oznaczają penetrację, przy czym stopień 2 zdarza się też u osób zdrowych. Stopnie 6–8 oznaczają aspirację, a stopień 8 – aspirację cichą, bez kaszlu ani innej reakcji obronnej, która wiąże się z największym ryzykiem zachłystowego zapalenia płuc. Zwykle podaje się najgorszy wynik dla danej konsystencji i objętości.
Wyniki wpływają na decyzje terapeutyczne, np. o zagęszczaniu płynów, zmianie pozycji głowy podczas połykania czy czasowym żywieniu przez zgłębnik. PAS nie ocenia zalegania pokarmu w gardle ani sprawności poszczególnych faz połykania, dlatego uzupełnia się ją innymi skalami.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
PAS opisuje głębokość przedostania się bolusa do dróg oddechowych w badaniu wideofluoroskopowym lub FEES i sama nie jest badaniem – zależy od jakości badania instrumentalnego. W pracy Rosenbeka i wsp. (1996) zgodność między oceniającymi i w czasie była dobra.
Publikacja źródłowa: Rosenbek JC, Robbins JA, Roecker EB, Coyle JL, Wood JL, Dysphagia 1996.
Podobne skale i kwestionariusze
Przy łóżku chorego zdolność połykania ocenia Ocena Zdolności Połykania wg Manna (MASA), a przesiewowo – Kwestionariusz przesiewowy dysfagii EAT-10. Wpływ zaburzeń połykania na jakość życia mierzy Kwestionariusz jakości życia związanej z połykaniem (SWAL-QOL). Poziom przyjmowania pokarmów doustnie opisuje skala FOIS, a zaleganie pokarmu w gardle – skala Yale.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
