Skandynawska Skala Udarowa (SSS), ang. Scandinavian Stroke Scale (SSS) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Skandynawska Skala Udarowa (SSS)?
Skandynawska Skala Udarowa (SSS) służy do oceny nasilenia deficytu neurologicznego u pacjentów z udarem mózgu. Obejmuje 9 pozycji, m.in. świadomość, siłę kończyn, orientację, mowę i chód. Wynik łączny wynosi 0–58 pkt – im wyższy, tym mniejszy deficyt. Pierwsze pozycje tworzą część prognostyczną, ocenianą w ostrej fazie, a pozostałe służą do oceny długoterminowej. Skalę opracowała Skandynawska Grupa Badań nad Udarem (1985).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
SSS stosuje się u dorosłych z udarem mózgu – na oddziałach udarowych, w neurologii i rehabilitacji oraz w badaniach klinicznych, głównie w krajach skandynawskich. Badanie przeprowadza lekarz lub pielęgniarka w ciągu kilku minut, bez sprzętu. Skala pozwala monitorować zmiany stanu neurologicznego w ostrej fazie udaru i ocenić rokowanie. W Polsce częściej stosuje się Skalę Udarową NIH, a wyniki obu skal można w przybliżeniu przeliczać.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
SSS ocenia 9 pozycji: świadomość (0–6 pkt), ruchy gałek ocznych (0–4), siłę kończyny górnej (0–6), siłę ręki (0–6), siłę kończyny dolnej (0–6), orientację (0–6), mowę (0–10), niedowład twarzy (0–2) i chód (0–12). Pierwsze pozycje (świadomość, ruchy gałek ocznych i siła kończyn) tworzą część prognostyczną, ocenianą w ostrej fazie udaru; pozostałe – część długoterminową. Badanie trwa kilka minut.
Skandynawska Skala Udarowa (SSS) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Łączny wynik wynosi 0–58 pkt; w odróżnieniu od NIHSS wyższy wynik oznacza mniejszy deficyt neurologiczny. Niski wynik części prognostycznej w pierwszych dniach wiąże się z gorszym rokowaniem. Wyniki można w przybliżeniu przeliczyć na NIHSS (np. wzór Graya i wsp.: NIHSS ≈ 25,68 − 0,43 × SSS), co ułatwia porównania z badaniami. Skala słabiej wychwytuje objawy z tylnego krążenia, takie jak ataksja czy zaburzenia widzenia.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
SSS mierzy nasilenie deficytu neurologicznego po udarze i nie odróżnia typu udaru. Skala ma dobrą zgodność między badającymi i silnie koreluje z NIHSS, co pozwala w przybliżeniu przeliczać wyniki między skalami. Część prognostyczna (świadomość, ruchy gałek ocznych, siła kończyn) dobrze przewiduje wynik leczenia, ale skala słabiej ocenia objawy z tylnego krążenia.
Publikacja źródłowa: Scandinavian Stroke Study Group, Stroke 1985.
Podobne skale i kwestionariusze
Najczęściej stosowaną skalą deficytu neurologicznego w udarze jest Skala Udarowa NIH (NIHSS), w której – odwrotnie niż w SSS – wyższy wynik oznacza cięższy udar. Niesprawność po udarze opisuje Zmodyfikowana Skala Rankina (mRS), a samodzielność w czynnościach codziennych – Skala Barthel. Stan przytomności ocenia Skala Śpiączki Glasgow (GCS), a funkcję ruchową w rehabilitacji – Skala Fugl-Meyera (FMA).
Źródła i dalsza lektura
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
