Skala Osiągania Celów (GAS), ang. Goal Attainment Scaling (GAS) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Skala Osiągania Celów (GAS) – omówienie
Co mierzy Skala Osiągania Celów (GAS)?
Skala Osiągania Celów (GAS) to metoda oceny efektów terapii na podstawie stopnia realizacji indywidualnych celów pacjenta. Przed rozpoczęciem terapii zespół wspólnie z pacjentem ustala kilka konkretnych celów i dla każdego opisuje pięć możliwych poziomów wyniku – od znacznie gorszego niż oczekiwany (−2) do znacznie lepszego (+2). Po terapii ocenia się, który poziom został osiągnięty, a wyniki łączy w standaryzowany wynik T. Metodę opracowali Kiresuk i Sherman (1968).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
GAS stosuje się u dzieci i dorosłych w rehabilitacji neurologicznej i ortopedycznej, terapii zajęciowej, logopedii, psychoterapii, geriatrii i pracy socjalnej – wszędzie tam, gdzie cele terapii są bardzo zróżnicowane, a standardowe skale słabo oddają zmiany ważne dla pacjenta. Często wykorzystuje się ją np. do oceny efektów leczenia spastyczności toksyną botulinową. Wymaga umiejętności formułowania celów konkretnych, mierzalnych, osiągalnych, ważnych dla pacjenta i określonych w czasie (SMART).
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Najpierw ustala się z pacjentem (i w razie potrzeby z rodziną) zwykle 3–5 celów terapii. Każdemu celowi można nadać wagę zależną od jego znaczenia i trudności. Dla każdego celu opisuje się pięć poziomów: −2 – wynik znacznie gorszy od oczekiwanego, −1 – nieco gorszy, 0 – wynik oczekiwany, +1 – nieco lepszy, +2 – znacznie lepszy; zapisuje się też poziom wyjściowy (zwykle −1 lub −2). Po ustalonym czasie terapii ocenia się, jaki poziom osiągnięto w każdym celu.
Skala Osiągania Celów (GAS) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie jest chronione prawem autorskim. Do użytku klinicznego zwykle można je stosować bezpłatnie, ale kopiowanie formularza do publikacji, materiałów szkoleniowych lub zastosowań komercyjnych wymaga zgody właściciela praw.
Interpretacja wyników
Wyniki wszystkich celów przelicza się na jeden wynik T według wzoru Kiresuka i Shermana; wynik 50 oznacza, że cele zostały osiągnięte zgodnie z oczekiwaniami, a odchylenie standardowe wynosi 10. Wynik powyżej 50 świadczy o efektach lepszych od zakładanych, a poniżej 50 – o gorszych.
Ponieważ cele są indywidualne, wyników nie porównuje się wprost między pacjentami, ale można je zestawiać w grupach, np. przy ocenie programów terapeutycznych. Wartość wyniku zależy od trafności i realności ustalonych celów.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
GAS mierzy osiągnięcie indywidualnych celów terapii, dlatego czułość i swoistość nie mają tu zastosowania. Rzetelność zależy głównie od jakości sformułowania celów – cele powinny być konkretne, mierzalne i ustalone wspólnie z pacjentem. W rehabilitacji (np. po leczeniu spastyczności toksyną botulinową) GAS jest wrażliwa na zmianę, a wynik T około 50 oznacza osiągnięcie zakładanych celów (Turner-Stokes, 2009).
Publikacja źródłowa: Kiresuk TJ, Sherman RE, Community Ment Health J 1968; Turner-Stokes L, Clin Rehabil 2009.
Podobne skale i kwestionariusze
Cele terapii z perspektywy pacjenta pomaga ustalić Kanadyjska Miara Wykonywania Zajęć (COPM), a w fizjoterapii – Skala Funkcjonalna Specyficzna dla Pacjenta (PSFS). Zmianę stanu odczuwaną przez pacjenta opisuje Ogólna Ocena Zmiany przez Pacjenta (PGIC), a samodzielność w czynnościach codziennych – Skala Niezależności Funkcjonalnej (FIM) i Skala Barthel.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.