Zmodyfikowana Skala Ashwortha (MAS), ang. Modified Ashworth Scale (MAS) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Zmodyfikowana Skala Ashwortha (MAS) – omówienie
https://www.youtube.com/watch?v=Z6CudP1GHXE
Co mierzy Zmodyfikowana Skala Ashwortha (MAS)?
Zmodyfikowana Skala Ashwortha (MAS) służy do klinicznej oceny spastyczności, czyli wzmożonego napięcia mięśniowego zależnego od prędkości ruchu. Badający ocenia opór, jaki stawia mięsień podczas biernego ruchu w stawie, w sześciostopniowej skali: 0, 1, 1+, 2, 3 i 4. Modyfikacja polegała na dodaniu stopnia 1+ do pierwotnej skali Ashwortha z 1964 r., co poprawiło ocenę łagodnej spastyczności. Zmodyfikowaną wersję opracowali Bohannon i Smith (1987).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
Skalę stosuje się u dzieci i dorosłych ze spastycznością w przebiegu udaru mózgu, urazów mózgu i rdzenia kręgowego, stwardnienia rozsianego i mózgowego porażenia dziecięcego – w rehabilitacji neurologicznej, neurologii i ortopedii. Pomaga zaplanować leczenie spastyczności (np. fizjoterapię, ortezy, leki doustne, iniekcje toksyny botulinowej) i ocenić jego efekty. Badanie wykonuje fizjoterapeuta lub lekarz w ciągu kilku minut, bez specjalnego sprzętu.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Pacjent leży na plecach w rozluźnieniu (lub siedzi, zależnie od badanej grupy mięśni). Badający wykonuje bierny ruch w stawie w pełnym zakresie w ciągu ok. 1 sekundy, np. prostuje łokieć przy ocenie zginaczy łokcia, i ocenia opór: 0 – brak wzrostu napięcia; 1 – nieznaczny wzrost napięcia z uczuciem „chwycenia i puszczenia” lub minimalnym oporem na końcu zakresu ruchu; 1+ – nieznaczny wzrost napięcia z „chwyceniem” i minimalnym oporem w mniej niż połowie pozostałego zakresu; 2 – wyraźniejszy wzrost napięcia w większości zakresu, ale ruch bierny łatwy; 3 – znaczny wzrost napięcia, ruch bierny utrudniony; 4 – sztywność w zgięciu lub wyproście.
Zmodyfikowana Skala Ashwortha (MAS) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Stopień 0 oznacza prawidłowe napięcie, a stopnie 1 i 1+ – łagodną spastyczność, która nie zawsze wymaga leczenia, jeśli nie ogranicza funkcji. Stopnie 2–3 wskazują na spastyczność umiarkowaną do ciężkiej, często utrudniającą pielęgnację, higienę i ruch, a stopień 4 – na sztywność, nierzadko z przykurczem. Wynik ocenia się osobno dla każdej grupy mięśniowej i strony ciała; zmniejszenie o co najmniej 1 stopień po leczeniu, np. toksyną botulinową, uznaje się zwykle za odpowiedź.
Skala nie odróżnia spastyczności od przykurczu tkanek miękkich, dlatego warto uzupełnić ją pomiarem zakresu ruchu lub Skalą Tardieu.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
Zmodyfikowana Skala Ashwortha ocenia opór przy biernym ruchu i nie rozpoznaje przyczyny wzmożonego napięcia. W pracy Bohannona i Smitha (1987) zgodność dwóch badających dla zginaczy łokcia wynosiła 86,7%, ale w kolejnych badaniach rzetelność była zmienna (kappa ok. 0,4–0,85), zwłaszcza dla kończyn dolnych i stopnia 1+. Skala nie odróżnia składowej neurogennej od zmian w tkankach miękkich – do tego lepiej służy skala Tardieu.
Publikacja źródłowa: Bohannon RW, Smith MB, Phys Ther 1987.
Podobne skale i kwestionariusze
Spastyczność z uwzględnieniem prędkości ruchu dokładniej ocenia Skala Tardieu, która pozwala odróżnić składową neurogenną od przykurczu. Siłę mięśni mierzy Skala MRC, a funkcję ruchową po udarze – Skala Fugl-Meyera (FMA). Cele leczenia spastyczności, np. iniekcji toksyny botulinowej, pomaga ustalić i ocenić Skala Osiągania Celów (GAS), a u dzieci z MPD funkcje motoryczne mierzy GMFM.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
