Kwestionariusz Nawyków Żywieniowych (FHQ), ang. Food Habits Questionnaire (FHQ) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Kwestionariusz Nawyków Żywieniowych (FHQ)?
Pod nazwą Food Habits Questionnaire (Kwestionariusz Nawyków Żywieniowych, FHQ) funkcjonuje kilka kwestionariuszy oceniających codzienne zachowania żywieniowe, a nie dokładną ilość spożywanych składników. Najczęściej cytowany jest kwestionariusz Kristal i wsp. (1990), który mierzy, jak często badany ogranicza tłuszcz w diecie – np. unika tłustych produktów, modyfikuje je, wybiera zamienniki o obniżonej zawartości tłuszczu lub zastępuje je warzywami i owocami.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
Kwestionariusze nawyków żywieniowych stosuje się u dorosłych w poradnictwie dietetycznym, programach profilaktyki chorób sercowo-naczyniowych i leczenia otyłości oraz w badaniach naukowych – do opisu sposobu żywienia, planowania zaleceń i oceny zmian zachowań po interwencji. Korzystają z nich dietetycy, lekarze i badacze. Przed użyciem trzeba sprawdzić, którą wersję FHQ zawiera dany formularz, bo wersje różnią się treścią i sposobem punktacji.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Badany odpowiada na pytania o swoje typowe zachowania, wybierając ich częstość, np.: zwykle lub zawsze, często, czasami, rzadko, nigdy. Pytania dotyczą konkretnych sytuacji, np. wyboru mleka i nabiału, sposobu przygotowania mięsa, smarowania pieczywa czy wyboru przekąsek i deserów. Odpowiedzi przelicza się na punkty według klucza danej wersji, a wynik podaje się dla poszczególnych podskal (rodzajów zachowań) i jako wynik ogólny, zwykle w postaci średniej. Kwestionariusz można wypełnić samodzielnie lub w wywiadzie z dietetykiem; trwa to 10–15 minut.
Kwestionariusz Nawyków Żywieniowych (FHQ) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Wynik opisuje, jak często badany stosuje dane zachowanie – w kwestionariuszu Kristal i wsp. pokazuje, w jakim stopniu ogranicza on tłuszcz w diecie. Kwestionariusze nawyków nie mają norm ani progów klinicznych; wyniki porównuje się w czasie (np. przed poradnictwem i po nim) lub między grupami. Wskazują zachowania, które warto zmienić, ale nie pozwalają obliczyć spożycia energii ani składników odżywczych.
Ponieważ kwestionariusze opracowano w innych krajach, część pytań może nie odpowiadać polskim zwyczajom żywieniowym. W praktyce wyniki warto odnieść do zaleceń Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej lub uzupełnić polskim kwestionariuszem KomPAN.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
Pod nazwą Food Habits Questionnaire funkcjonuje kilka różnych narzędzi (m.in. kwestionariusz Kristal i wsp. dotyczący nawyków ograniczania tłuszczu w diecie). Nie mają one progów diagnostycznych, dlatego nie opisuje się ich czułością i swoistością; wynik służy do opisu nawyków i planowania porad żywieniowych. W Polsce do oceny zwyczajów żywieniowych dorosłych najczęściej stosuje się walidowany kwestionariusz KomPAN (Komitet Nauki o Żywieniu Człowieka PAN).
Publikacja źródłowa: Kristal AR, Shattuck AL, Henry HJ, J Am Diet Assoc 1990.
Podobne skale i kwestionariusze
Częstość spożycia grup produktów ocenia Kwestionariusz Częstotliwości Spożycia Żywności (FFQ), a dokładne spożycie energii i składników – Trzydniowy Dzienniczek Żywieniowy. Jakość całej diety opisują Wskaźnik Jakości Diety (DQI) i Wskaźnik Zdrowego Odżywiania (HEI), a zgodność z dietą śródziemnomorską – Kwestionariusz Przestrzegania Diety Śródziemnomorskiej (MEDAS).
Źródła i dalsza lektura
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
