Wskaźnik Jakości Diety (DQI), ang. Diet Quality Index (DQI) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Wskaźnik Jakości Diety (DQI)?
Wskaźnik Jakości Diety (DQI) to miara całościowej jakości sposobu żywienia, oparta na tym, w jakim stopniu dieta osoby lub grupy jest zgodna z zaleceniami żywieniowymi. Pierwotną wersję opracowali Patterson, Haines i Popkin (1994) na podstawie zaleceń amerykańskich; później powstały wersja zrewidowana (DQI-R) i międzynarodowa (DQI-I). Wskaźnik uwzględnia m.in. spożycie tłuszczu, cholesterolu, warzyw i owoców, produktów zbożowych i wapnia, a także różnorodność diety i umiar.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
DQI stosuje się głównie w badaniach epidemiologicznych i żywieniowych u dorosłych – do porównywania jakości diety między grupami, badania jej związku z ryzykiem chorób przewlekłych i oceny efektów programów edukacji żywieniowej. Wymaga szczegółowych danych o spożyciu, zebranych kwestionariuszem częstotliwości spożycia lub wywiadami 24-godzinnymi, dlatego obliczenia wykonuje dietetyk lub badacz. W indywidualnym poradnictwie żywieniowym ma ograniczone zastosowanie.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Wskaźnik jakości diety (DQI) oblicza się na podstawie danych o spożyciu z kwestionariusza częstości spożycia lub wywiadów 24-godzinnych. W wersji zrewidowanej DQI-R (Haines i wsp., 1999) ocenia się 10 składowych, m.in. spożycie tłuszczu ogółem i nasyconego, cholesterolu, porcji warzyw i owoców, produktów zbożowych, wapnia i żelaza, różnorodność diety i umiar; każda składowa otrzymuje 0–10 pkt (łącznie 0–100). Wersja międzynarodowa DQI-I obejmuje różnorodność, adekwatność, umiar i ogólną równowagę diety.
Wskaźnik Jakości Diety (DQI) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Wyższy wynik oznacza dietę lepszej jakości (bardziej zgodną z zaleceniami). Wskaźnik nie ma progów dla pojedynczej osoby – służy do porównań między grupami i oceny zmian w czasie, np. po edukacji żywieniowej. W badaniach wyższy DQI wiąże się z mniejszym ryzykiem chorób przewlekłych. Ponieważ progi składowych odpowiadają zaleceniom amerykańskim, w Polsce warto rozważyć wskaźniki oparte na polskich normach żywienia, np. z kwestionariusza KomPAN.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
DQI jest wskaźnikiem jakości diety, a nie testem diagnostycznym. W badaniach populacyjnych wyższy wynik wiązał się z korzystniejszymi wskaźnikami zdrowia, a trafność zależy od jakości danych o spożyciu.
Publikacja źródłowa: Patterson RE, Haines PS, Popkin BM, J Am Diet Assoc 1994; Haines PS i wsp., J Am Diet Assoc 1999 (DQI-R).
Podobne skale i kwestionariusze
Jakość diety według zaleceń amerykańskich ocenia też Wskaźnik Zdrowego Odżywiania (HEI), a jego modyfikacja – Alternatywny Wskaźnik Zdrowego Odżywiania (AHEI) – uwzględnia produkty związane z ryzykiem chorób przewlekłych. Zgodność z dietą śródziemnomorską mierzy Kwestionariusz Przestrzegania Diety Śródziemnomorskiej (MEDAS), a prozapalny potencjał diety – Wskaźnik Zapalny Diety (DII). Dane do obliczeń zbiera się m.in. Kwestionariuszem Częstotliwości Spożycia Żywności (FFQ) lub wywiadem żywieniowym 24-godzinnym.
Źródła i dalsza lektura
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
