Kwestionariusz Przekonań o Lęku i Unikaniu (FABQ), ang. Fear-Avoidance Beliefs Questionnaire (FABQ) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Kwestionariusz Przekonań o Lęku i Unikaniu (FABQ)?
Kwestionariusz Przekonań o Lęku i Unikaniu (FABQ) mierzy, w jakim stopniu pacjent z bólem kręgosłupa uważa, że aktywność fizyczna i praca mogą nasilić ból lub uszkodzić kręgosłup. Zawiera 16 stwierdzeń; wyniki oblicza się dla dwóch podskal: aktywności fizycznej (4 pozycje, 0–24 pkt) i pracy (7 pozycji, 0–42 pkt). Kwestionariusz opracowali Waddell i wsp. (1993) na podstawie modelu lęku i unikania.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
FABQ stosuje się u dorosłych z ostrym, podostrym i przewlekłym bólem krzyża, a także z bólem szyi i innymi dolegliwościami narządu ruchu. Korzystają z niego fizjoterapeuci, lekarze rehabilitacji i medycyny pracy oraz psycholodzy – do wykrywania przekonań, które sprzyjają utrwalaniu się bólu i niesprawności, oraz do planowania edukacji i stopniowanej aktywności. Wypełnienie trwa 5–10 minut.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Pacjent ocenia każde z 16 stwierdzeń w skali 0–6 (od „zdecydowanie się nie zgadzam” do „zdecydowanie się zgadzam”). Stwierdzenia dotyczą przyczyn bólu oraz tego, czy aktywność fizyczna i praca nasilają ból lub mogą zaszkodzić plecom. Wynik podskali aktywności fizycznej to suma pozycji 2–5 (0–24 pkt), a podskali pracy – suma pozycji 6, 7, 9, 10, 11, 12 i 15 (0–42 pkt). Pozostałe pozycje nie są punktowane, a wyników obu podskal się nie sumuje.
Kwestionariusz Przekonań o Lęku i Unikaniu (FABQ) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie jest chronione prawem autorskim. Do użytku klinicznego zwykle można je stosować bezpłatnie, ale kopiowanie formularza do publikacji, materiałów szkoleniowych lub zastosowań komercyjnych wymaga zgody właściciela praw.
Interpretacja wyników
Wyższy wynik oznacza silniejsze przekonania lękowe i unikające. U osób z ostrym bólem krzyża wynik podskali pracy powyżej 34 pkt wiązał się z większym ryzykiem niepowrotu do pracy (Fritz i George, 2002), a za wysoki wynik podskali aktywności fizycznej uznaje się zwykle wartości powyżej ok. 15 pkt. Z kolei niski wynik podskali pracy (poniżej 19 pkt) jest jednym z elementów reguły predykcyjnej skuteczności manipulacji kręgosłupa.
Wysokie wyniki wskazują na potrzebę edukacji o bólu, stopniowanej ekspozycji na unikane czynności i współpracy z pracodawcą. Podskala pracy nie ma zastosowania u osób niepracujących.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
FABQ mierzy przekonania lękowe i unikające, a nie rozpoznaje choroby. W pracy Waddella i wsp. (1993) obie podskale miały dobrą rzetelność test–retest i wiązały się z niepełnosprawnością oraz absencją w pracy niezależnie od nasilenia bólu. Opisany wyżej próg podskali pracy (powyżej 34 pkt) pochodzi z badania Fritz i George’a (2002) u osób z ostrym bólem krzyża związanym z pracą.
Publikacja źródłowa: Waddell G, Newton M, Henderson I, Somerville D, Main CJ, Pain 1993; Fritz JM, George SZ, Phys Ther 2002.
Podobne skale i kwestionariusze
Lęk przed ruchem i ponownym urazem mierzy Skala Kinezjofobii Tampa (TSK), a katastroficzne myślenie o bólu – Skala Katastrofizacji Bólu (PCS). Niesprawność związaną z bólem krzyża oceniają Kwestionariusz Oswestry (ODI) i Kwestionariusz Rolanda-Morrisa (RMDQ). Ryzyko utrwalenia się bólu i niesprawności pomagają określić też kwestionariusze STarT Back i Örebro.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
