Kwestionariusz Rolanda-Morrisa (RMDQ), ang. Roland Morris Disability Questionnaire (RMDQ) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Kwestionariusz Rolanda-Morrisa (RMDQ)?
Kwestionariusz Rolanda-Morrisa (RMDQ) mierzy, w jakim stopniu ból krzyża ogranicza codzienne funkcjonowanie. Zawiera 24 stwierdzenia dotyczące m.in. chodzenia, schylania się, ubierania, snu, wykonywania prac domowych i potrzeby odpoczynku, które pacjent zaznacza, jeśli opisują jego stan w dniu badania. Wynik 0–24 pkt odzwierciedla stopień niepełnosprawności. Kwestionariusz opracowali Roland i Morris (1983) na podstawie profilu SIP (Sickness Impact Profile).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
RMDQ stosuje się u dorosłych z ostrym, podostrym i przewlekłym bólem krzyża – w podstawowej opiece zdrowotnej, fizjoterapii, ortopedii, reumatologii i badaniach klinicznych. Najlepiej sprawdza się u osób z łagodną lub umiarkowaną niepełnosprawnością. Jest krótki i prosty – wypełnienie trwa ok. 5 minut – dlatego nadaje się do częstego monitorowania efektów leczenia. Dostępna jest polska wersja kwestionariusza.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
RMDQ zawiera 24 stwierdzenia rozpoczynające się od słów „z powodu bólu pleców…” (np. „…większość dnia spędzam w domu”, „…chodzę wolniej niż zwykle”, „…mam trudności z ubieraniem się”). Pacjent zaznacza te, które opisują jego stan w dniu badania. Każde zaznaczone stwierdzenie to 1 pkt; wypełnienie trwa ok. 5 minut.
Kwestionariusz Rolanda-Morrisa (RMDQ) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie jest chronione prawem autorskim. Do użytku klinicznego zwykle można je stosować bezpłatnie, ale kopiowanie formularza do publikacji, materiałów szkoleniowych lub zastosowań komercyjnych wymaga zgody właściciela praw.
Interpretacja wyników
Łączny wynik wynosi 0–24 pkt; wyższy oznacza większą niepełnosprawność związaną z bólem krzyża. Za istotną klinicznie zmianę przyjmuje się ok. 5 pkt lub 30% wartości wyjściowej (w łagodnych dolegliwościach nawet 2–3 pkt). Kwestionariusz najlepiej sprawdza się u osób z łagodną i umiarkowaną niepełnosprawnością, np. w podstawowej opiece zdrowotnej; przy ciężkich ograniczeniach bardziej przydatny jest wskaźnik ODI. Wynik nie wskazuje przyczyny bólu – objawy alarmowe wymagają diagnostyki.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
RMDQ mierzy niepełnosprawność związaną z bólem krzyża i nie służy do rozpoznania. W pracy Rolanda i Morrisa (1983) rzetelność test–retest wynosiła ok. 0,91. Opisany wyżej próg istotnej klinicznie zmiany przyjęto w międzynarodowym konsensusie (Ostelo i wsp., 2008). Kwestionariusz jest wrażliwy na zmianę, ale u osób z dużą niepełnosprawnością może wykazywać efekt sufitowy.
Publikacja źródłowa: Roland M, Morris R, Spine 1983; Ostelo RWJG i wsp., Spine 2008 (istotna zmiana).
Podobne skale i kwestionariusze
Przy cięższej niepełnosprawności lepiej sprawdza się Kwestionariusz Oswestry (ODI), a w bólu szyi stosuje się Indeks Niepełnosprawności Szyi (NDI). Niepełnosprawność w bólu krzyża mierzy też Quebecka Skala Niepełnosprawności w Bólu Krzyża (QBPDS). Czynniki psychospołeczne sprzyjające przewlekaniu się bólu ocenia Kwestionariusz Przekonań o Lęku i Unikaniu (FABQ), Skala Kinezjofobii Tampa (TSK) i Skala Katastrofizacji Bólu (PCS), a natężenie bólu – Numeryczna Skala Oceny Bólu (NRS).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
