Kwestionariusz Wyników Terapii (OQ-45), ang. Outcome Questionnaire-45 (OQ-45.2) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Kwestionariusz Wyników Terapii (OQ-45)?
Kwestionariusz Wyników Terapii (OQ-45) to kwestionariusz samooceny służący do monitorowania postępów psychoterapii. Zawiera 45 pytań w trzech obszarach: dolegliwości objawowe (głównie objawy lęku i depresji), relacje interpersonalne oraz funkcjonowanie w rolach społecznych (np. w pracy lub szkole). Wynik ogólny wynosi 0–180 pkt. Kwestionariusz opracowali Lambert i wsp.; obecna wersja nosi oznaczenie OQ-45.2.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
OQ-45 stosuje się u dorosłych korzystających z psychoterapii lub leczenia psychiatrycznego – w poradniach zdrowia psychicznego, ośrodkach psychoterapii i badaniach nad skutecznością terapii. Najczęściej wypełnia się go przed każdą sesją lub co kilka sesji, aby na bieżąco śledzić zmiany i wcześnie wykryć pacjentów, u których terapia nie przynosi poprawy. Wypełnienie trwa ok. 5 minut. Korzystanie z kwestionariusza wymaga licencji.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Pacjent ocenia, jak często w ostatnim tygodniu dotyczyło go każde stwierdzenie, w skali 0–4 (od „nigdy” do „prawie zawsze”). Część pytań sformułowano pozytywnie (np. o zadowoleniu z życia) i punktuje się je odwrotnie. Wyniki obszarów to sumy punktów: dolegliwości objawowe (25 pytań), relacje interpersonalne (11 pytań) i role społeczne (9 pytań). Kwestionariusz zawiera też pytania krytyczne, m.in. o myśli samobójcze, nadużywanie substancji i przemoc w pracy, które sprawdza się przy każdym wypełnieniu.
Kwestionariusz Wyników Terapii (OQ-45) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Status praw autorskich narzędzia nie został przez nas potwierdzony – przed skopiowaniem lub udostępnieniem formularza sprawdź warunki u autorów.
Interpretacja wyników
Wyższy wynik oznacza większe nasilenie problemów. Wynik ogólny 64 pkt lub wyższy wskazuje na poziom dolegliwości typowy dla populacji klinicznej, a niższy – dla populacji ogólnej. Zmianę o co najmniej 14 pkt uznaje się za rzetelną, a klinicznie istotną poprawę – spadek o co najmniej 14 pkt połączony z przejściem poniżej progu 64 pkt.
Odpowiedzi wskazujące na problem w pytaniach krytycznych, zwłaszcza dotyczących myśli samobójczych, wymagają omówienia z pacjentem niezależnie od wyniku ogólnego. Brak poprawy lub pogorszenie w kolejnych pomiarach są sygnałem do omówienia przebiegu terapii i ewentualnej zmiany planu leczenia.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
OQ-45 służy do monitorowania efektów psychoterapii, a nie do rozpoznawania zaburzeń. Podręcznik podaje wysoką spójność wewnętrzną (ok. 0,93) i rzetelność test–retest (ok. 0,84). Wynik ≥64 pkt odróżnia populację kliniczną od ogólnej, a zmiana o co najmniej 14 pkt jest uznawana za rzetelną. Kwestionariusz jest licencjonowany.
Publikacja źródłowa: Lambert MJ i wsp., Administration and Scoring Manual for the OQ-45.2, American Professional Credentialing Services 1996.
Podobne skale i kwestionariusze
Nasilenie objawów psychopatologicznych ocenia też Krótki Inwentarz Objawów (BSI), a objawy depresji – Kwestionariusz Zdrowia Pacjenta PHQ-9. Zmianę w ocenie samego pacjenta mierzy Ogólna Ocena Zmiany przez Pacjenta (PGIC). Podobną rolę jak OQ-45 pełni kwestionariusz CORE-OM, często stosowany w Europie.
Źródła i dalsza lektura
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
