Skala Inteligencji Wechslera dla Dorosłych (WAIS-R(PL)), ang. Wechsler Adult Intelligence Scale (WAIS) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Skala Inteligencji Wechslera dla Dorosłych (WAIS-R(PL)) – omówienie
Co mierzy Skala Inteligencji Wechslera dla Dorosłych (WAIS-R(PL))?
Skala Inteligencji Wechslera dla Dorosłych (WAIS) to najczęściej stosowany na świecie indywidualny test inteligencji dla dorosłych. Składa się z kilkunastu podtestów słownych i bezsłownych, które oceniają m.in. wiedzę ogólną, rozumienie słów i sytuacji społecznych, rozumowanie abstrakcyjne, pamięć operacyjną, szybkość przetwarzania i zdolności wzrokowo-przestrzenne. Wynik wyraża się w ilorazach inteligencji o średniej 100 i odchyleniu standardowym 15. W Polsce najczęściej stosuje się adaptację WAIS-R(PL) Pracowni Testów Psychologicznych.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
WAIS-R(PL) jest przeznaczona dla osób w wieku 16–79 lat, a WAIS-IV – 16–90 lat. Stosuje się ją w diagnostyce psychologicznej i neuropsychologicznej: przy podejrzeniu niepełnosprawności intelektualnej, po urazach mózgu i udarach, w otępieniu, zaburzeniach psychicznych, w orzecznictwie sądowym i zawodowym oraz w ocenie uzdolnień. Badanie przeprowadza psycholog z odpowiednimi kwalifikacjami; trwa ono 60–90 minut. Dla dzieci przeznaczone są skale WISC i WPPSI.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Badanie prowadzi się indywidualnie, według ścisłych instrukcji. W WAIS-R(PL) skala słowna obejmuje podtesty: wiadomości, powtarzanie cyfr, słownik, arytmetyka, rozumienie i podobieństwa, a skala bezsłowna: braki w obrazkach, porządkowanie obrazków, klocki, układanki i symbole cyfr. W WAIS-IV podtesty tworzą cztery wskaźniki: rozumienia werbalnego, rozumowania percepcyjnego, pamięci roboczej i szybkości przetwarzania. Większość podtestów ma reguły przerywania po kolejnych błędach, a część zadań wykonuje się na czas.
Skala Inteligencji Wechslera dla Dorosłych (WAIS-R(PL)) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Formularze i normy tego narzędzia są chronione prawem autorskim i dystrybuowane odpłatnie przez wydawcę – nie udostępniamy ich. Polską wersję WAIS-R(PL) można nabyć w Pracowni Testów Psychologicznych PTP.
Interpretacja wyników
Wyniki surowe przelicza się na wyniki przeliczone podtestów (średnia 10, SD 3) i ilorazy inteligencji (średnia 100, SD 15): w WAIS-R(PL) – słowny, bezsłowny i pełny, a w WAIS-IV – wskaźniki i iloraz pełny. Przyjmuje się: 130 i więcej – inteligencja bardzo wysoka, 120–129 – wysoka, 110–119 – powyżej przeciętnej, 90–109 – przeciętna, 80–89 – poniżej przeciętnej, 70–79 – pogranicze, 69 i mniej – bardzo niska.
Duże różnice między wskaźnikami lub podtestami mogą wskazywać na wybiórcze deficyty. Iloraz poniżej ok. 70 jest jednym z kryteriów niepełnosprawności intelektualnej, ale rozpoznanie wymaga też oceny funkcjonowania adaptacyjnego.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
WAIS jest testem znormalizowanym – wyniki przelicza się na ilorazy inteligencji (średnia 100, SD 15). Właściwości narzędzia opisuje się rzetelnością i trafnością, a nie czułością i swoistością. Rzetelność ilorazów wynosi zwykle powyżej 0,9. W Polsce standardem jest WAIS-R(PL) z normami Pracowni Testów Psychologicznych PTP.
Publikacja źródłowa: Wechsler D, WAIS-IV, Pearson 2008; Brzeziński J, Gaul M, Hornowska E i wsp., WAIS-R(PL), PTP 2004.
Podobne skale i kwestionariusze
Inteligencję dzieci ocenia Skala Inteligencji Wechslera dla Dzieci (WISC-V), a dzieci w wieku przedszkolnym – Skala Inteligencji Wechslera dla Dzieci w Wieku Przedszkolnym (WPPSI-IV). Inteligencję niewerbalną mierzą m.in. Matryce Progresywne Ravena. Krótką ocenę kilku funkcji poznawczych daje bateria RBANS, a funkcjonowanie adaptacyjne, niezbędne w diagnozie niepełnosprawności intelektualnej – Skale Zachowań Adaptacyjnych Vineland-3.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
