Profil komunikacji funkcjonalnej (FCP), ang. Functional Communication Profile (FCP) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Profil komunikacji funkcjonalnej (FCP) – omówienie
Co mierzy Profil komunikacji funkcjonalnej (FCP)?
Profil komunikacji funkcjonalnej (FCP) to narzędzie obserwacyjne do oceny, jak osoba z afazją porozumiewa się w codziennych sytuacjach. Obejmuje 45 zachowań komunikacyjnych w pięciu obszarach: ruch (np. gesty, wskazywanie), mowa, rozumienie, czytanie i inne (np. pisanie, posługiwanie się liczbami). Ocena odnosi się do poziomu komunikacji sprzed choroby. Narzędzie opracowała Sarno (1969); było jedną z pierwszych miar komunikacji funkcjonalnej w afazji.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
FCP stosuje się u dorosłych z afazją po udarze lub urazie mózgu – w rehabilitacji szpitalnej i ambulatoryjnej. Korzystają z niego logopedzi, którzy znają pacjenta i obserwują go w różnych sytuacjach. Narzędzie pomaga opisać, jak pacjent radzi sobie w codziennej komunikacji, zaplanować terapię i ocenić jej efekty. Pod podobną nazwą funkcjonuje też inne narzędzie – FCP-R Kleimana, przeznaczone dla dzieci i dorosłych z zaburzeniami rozwojowymi.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Logopeda ocenia 45 zachowań na podstawie obserwacji pacjenta w naturalnych sytuacjach i swobodnej rozmowy, m.in. wskazywanie przedmiotów, posługiwanie się gestami, mówienie „tak” i „nie”, nazywanie, wyrażanie potrzeb, prowadzenie rozmowy, rozumienie poleceń i rozmowy kilku osób, czytanie znaków i gazet, pisanie własnego nazwiska i posługiwanie się pieniędzmi. Każde zachowanie ocenia się w 9-stopniowej skali, odnosząc obecny poziom do szacowanego poziomu sprzed choroby. Ocena trwa 20–40 minut.
Profil komunikacji funkcjonalnej (FCP) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Status praw autorskich narzędzia nie został przez nas potwierdzony – przed skopiowaniem lub udostępnieniem formularza sprawdź warunki u autorów.
Interpretacja wyników
Wyniki obszarów i wynik ogólny wyraża się jako odsetek poziomu komunikacji sprzed choroby; wyższy odsetek oznacza lepszą komunikację funkcjonalną. Ponieważ obszary mają różne wagi, wynik ogólny oblicza się zgodnie z instrukcją. Narzędzie nie ma progów diagnostycznych – wyniki porównuje się w czasie.
Ocena zależy od znajomości pacjenta i szacowania jego poziomu sprzed choroby, co wprowadza element subiektywny. Dlatego wyniki warto uzupełnić standaryzowanymi testami afazji i opinią bliskich.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
FCP jest obserwacyjną oceną komunikacji w afazji i nie ma progów diagnostycznych. W badaniach Sarno przeszkoleni oceniający osiągali dobrą zgodność, a wynik korelował z nasileniem afazji. Narzędzie wymaga porównania z poziomem komunikacji sprzed choroby, co wprowadza element subiektywny; obecnie częściej stosuje się nowsze skale funkcjonalne (np. ASHA-FACS, CETI) obok standaryzowanych testów afazji.
Publikacja źródłowa: Sarno MT, The Functional Communication Profile: Manual of Directions, NYU Medical Center 1969.
Podobne skale i kwestionariusze
Skuteczność komunikacji w ocenie bliskiej osoby mierzy Wskaźnik skuteczności komunikacji (CETI), a komunikację w zadaniach odtwarzających codzienne sytuacje – Komunikacja w Czynnościach Dnia Codziennego (CADL-3). Nasilenie i typ afazji ocenia Zachodnia Bateria Afazji (WAB-R), a funkcje poznawczo-językowe – Szybki Test Poznawczo-Językowy (CLQT).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
