Kwestionariusz Oceny Zdrowia (HAQ-DI), ang. Health Assessment Questionnaire Disability Index (HAQ-DI) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Kwestionariusz Oceny Zdrowia (HAQ-DI)?
Kwestionariusz Oceny Zdrowia (HAQ-DI, Health Assessment Questionnaire Disability Index) mierzy niesprawność w codziennych czynnościach u chorych z chorobami reumatycznymi. Obejmuje 8 kategorii: ubieranie się i pielęgnację, wstawanie, jedzenie, chodzenie, higienę, sięganie, chwytanie oraz inne czynności, np. zakupy i prace domowe. Uwzględnia też korzystanie z przyrządów pomocniczych i pomocy innych osób. Wynik wynosi 0–3 pkt – im wyższy, tym większa niesprawność. Kwestionariusz opracowali Fries i wsp. (1980) na Uniwersytecie Stanforda.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
HAQ-DI stosuje się u dorosłych z reumatoidalnym i łuszczycowym zapaleniem stawów, zesztywniającym zapaleniem stawów kręgosłupa, toczniem, twardziną i innymi chorobami reumatycznymi – w poradniach reumatologicznych, badaniach klinicznych i programach lekowych NFZ. Służy do oceny niesprawności, monitorowania leczenia i oceny rokowania. Wypełnienie trwa ok. 5 minut. Dla dzieci opracowano wersję CHAQ, a uproszczonymi wersjami są MHAQ i MDHAQ.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
HAQ-DI zawiera 20 pytań w 8 kategoriach, dotyczących ostatniego tygodnia, np. czy pacjent potrafi sam się ubrać, wstać z krzesła, pokroić mięso, wejść po pięciu stopniach, umyć i wytrzeć całe ciało, sięgnąć po przedmiot z półki nad głową, otworzyć słoik czy wsiąść do samochodu. Każde pytanie ocenia się w skali 0–3: bez trudności (0), z pewną trudnością (1), z dużą trudnością (2), nie jestem w stanie (3). Pacjent zaznacza też, czy korzysta z przyrządów pomocniczych lub pomocy innej osoby.
Kwestionariusz Oceny Zdrowia (HAQ-DI) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie jest chronione prawem autorskim. Do użytku klinicznego zwykle można je stosować bezpłatnie, ale kopiowanie formularza do publikacji, materiałów szkoleniowych lub zastosowań komercyjnych wymaga zgody właściciela praw.
Interpretacja wyników
W każdej kategorii bierze się najwyższy wynik spośród jej pytań; jeśli pacjent korzysta z pomocy lub przyrządów, wynik kategorii podnosi się do co najmniej 2. Wynik HAQ-DI to średnia z 8 kategorii (0–3). Najczęściej przyjmuje się: 0–1 – niesprawność łagodna do umiarkowanej, powyżej 1 do 2 – umiarkowana do ciężkiej, powyżej 2 – ciężka do bardzo ciężkiej. Za minimalną istotną klinicznie poprawę uznaje się ok. 0,22 pkt.
Wynik zależy zarówno od aktywności zapalnej, jak i od trwałych uszkodzeń stawów, dlatego u chorych z długim przebiegiem choroby może pozostawać podwyższony mimo remisji.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
HAQ-DI mierzy niesprawność w codziennych czynnościach i nie służy do rozpoznania. Ma dobrą rzetelność test–retest i jest wrażliwy na zmianę; za minimalną istotną klinicznie poprawę w RZS przyjmuje się ok. 0,22 pkt (Wells i wsp., 1993). HAQ-DI jest stosowany w polskich programach lekowych NFZ w reumatologii.
Publikacja źródłowa: Fries JF, Spitz P, Kraines RG, Holman HR, Arthritis Rheum 1980; Wells GA i wsp., J Rheumatol 1993 (MCID).
Podobne skale i kwestionariusze
Uproszczonymi wersjami kwestionariusza są Zmodyfikowany Kwestionariusz Oceny Zdrowia (MHAQ) i Wielowymiarowy Kwestionariusz Oceny Zdrowia (MDHAQ), a u dzieci stosuje się Dziecięcy Kwestionariusz Oceny Zdrowia (CHAQ). Aktywność RZS mierzą wskaźnik DAS28 i Kliniczny Wskaźnik Aktywności Choroby w RZS (CDAI), a ogólną jakość życia – Kwestionariusz SF-36.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
