Skala Niezależności Funkcjonalnej (FIM), ang. Functional Independence Measure (FIM) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Skala Niezależności Funkcjonalnej (FIM) – omówienie
Co mierzy Skala Niezależności Funkcjonalnej (FIM)?
Skala Niezależności Funkcjonalnej (FIM) mierzy, ile pomocy innej osoby potrzebuje pacjent w czynnościach dnia codziennego. Obejmuje 18 czynności: 13 ruchowych (samoobsługa, kontrola zwieraczy, przemieszczanie się i poruszanie się) oraz 5 poznawczych (komunikacja i funkcjonowanie społeczne). Każdą ocenia się w skali 1–7, a wynik całkowity wynosi 18–126 pkt. Skalę opracowali w USA Keith, Granger i wsp. (1987) jako element jednolitego systemu danych w rehabilitacji.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
FIM stosuje się u dorosłych w rehabilitacji szpitalnej i ambulatoryjnej – po udarze mózgu, urazach mózgu i rdzenia kręgowego, złamaniach i amputacjach, w chorobach neurologicznych i ortopedycznych. Oceny dokonują przeszkoleni lekarze, pielęgniarki, fizjoterapeuci i terapeuci zajęciowi, zwykle przy przyjęciu i przy wypisie. Wyniki służą do planowania rehabilitacji, oceny jej efektów i porównań między ośrodkami. U dzieci stosuje się wersję WeeFIM.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Każdą czynność ocenia się na podstawie obserwacji tego, co pacjent rzeczywiście robi, a nie tego, co mógłby zrobić: 7 – pełna samodzielność (bezpiecznie i w rozsądnym czasie), 6 – samodzielność zmodyfikowana (z przyrządem, wolniej lub z ryzykiem dla bezpieczeństwa), 5 – nadzór lub przygotowanie, 4 – minimalna pomoc (pacjent wykonuje co najmniej 75% czynności), 3 – umiarkowana pomoc (50–74%), 2 – znaczna pomoc (25–49%), 1 – całkowita pomoc (poniżej 25%). Ocenę przeprowadza się w ciągu 72 godzin od przyjęcia i przed wypisem; trwa ona ok. 30–45 minut. Korzystanie ze skali wymaga szkolenia i licencji.
Skala Niezależności Funkcjonalnej (FIM) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Formularze i normy tego narzędzia są chronione prawem autorskim i dystrybuowane odpłatnie przez wydawcę – nie udostępniamy ich. Oryginalną wersję należy uzyskać od wydawcy.
Interpretacja wyników
Wynik całkowity wynosi 18–126 pkt, część ruchowa – 13–91 pkt, a poznawcza – 5–35 pkt; wyższy wynik oznacza większą samodzielność. Oceny poszczególnych czynności są bardziej przydatne niż suma: pokazują, w czym i w jakim zakresie pacjent potrzebuje pomocy, co ułatwia planowanie terapii i opieki po wypisie. U osób po udarze za minimalną istotną klinicznie zmianę uznaje się ok. 22 pkt w wyniku całkowitym, 17 pkt w części ruchowej i 3 pkt w części poznawczej.
Skala ma efekt sufitu, dlatego słabo różnicuje pacjentów z niewielką niepełnosprawnością. Po urazie mózgu uzupełnia się ją o 12 dodatkowych pozycji (FIM+FAM), dotyczących m.in. funkcji poznawczych i adaptacji psychospołecznej.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
FIM mierzy zakres pomocy w czynnościach dnia codziennego i nie jest testem diagnostycznym. W metaanalizie Ottenbachera i wsp. (1996) mediana rzetelności między oceniającymi i test–retest wynosiła ok. 0,95. Wartości minimalnej istotnej zmiany u osób po udarze podali Beninato i wsp. (2006). Skala jest licencjonowana – pełne użycie wymaga szkolenia i zgody właściciela praw.
Publikacja źródłowa: Keith RA, Granger CV, Hamilton BB, Sherwin FS, Adv Clin Rehabil 1987; Ottenbacher KJ i wsp., Arch Phys Med Rehabil 1996 (metaanaliza).
Podobne skale i kwestionariusze
Prostszą miarą niezależności w czynnościach dnia codziennego jest Skala Barthel (Indeks Barthel), a u dzieci stosuje się Skalę Niezależności Funkcjonalnej dla Dzieci (WeeFIM). Niepełnosprawność po udarze opisuje Zmodyfikowana Skala Rankina (mRS), a po urazie mózgu – Skala Oceny Niepełnosprawności (DRS). Złożone czynności, np. robienie zakupów czy przygotowywanie posiłków, ocenia Skala IADL Lawtona.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.