Wskaźnik aktywności choroby w ZZSK (ASDAS), ang. Ankylosing Spondylitis Disease Activity Score (ASDAS) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Wskaźnik aktywności choroby w ZZSK (ASDAS) – omówienie
https://www.youtube.com/watch?v=pg72vtffURI
Co mierzy Wskaźnik aktywności choroby w ZZSK (ASDAS)?
Wskaźnik aktywności choroby w ZZSK (ASDAS) to złożona miara aktywności osiowej spondyloartropatii, w tym zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa (ZZSK). Łączy cztery oceny pacjenta – ból kręgosłupa, czas trwania sztywności porannej, ból lub obrzęk stawów obwodowych oraz ogólną ocenę aktywności choroby – z wykładnikiem stanu zapalnego: białkiem C-reaktywnym (ASDAS-CRP) lub OB (ASDAS-OB). Wskaźnik opracowała grupa ASAS (Lukas i wsp., 2009).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
ASDAS stosuje się u dorosłych z osiową spondyloartropatią, w tym z ZZSK i postacią bez zmian radiologicznych. Korzystają z niego reumatolodzy w poradniach i na oddziałach – do oceny aktywności choroby, podejmowania decyzji o leczeniu, monitorowania jego skuteczności i w badaniach klinicznych. W Polsce ASDAS wykorzystuje się przy kwalifikacji do leczenia biologicznego w programach lekowych i przy jego monitorowaniu.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Pacjent ocenia w skali 0–10 (wzrokowo-analogowej lub numerycznej), w odniesieniu do ostatniego tygodnia, ból kręgosłupa, czas trwania sztywności porannej, ból lub obrzęk stawów obwodowych oraz ogólną aktywność choroby. Jednocześnie oznacza się CRP (w mg/l) lub OB (w mm/h). Wynik oblicza się ze wzoru, np. ASDAS-CRP = 0,12 × ból kręgosłupa + 0,06 × czas sztywności porannej + 0,11 × ogólna ocena pacjenta + 0,07 × ból lub obrzęk stawów obwodowych + 0,58 × ln(CRP + 1). Zalecana jest wersja z CRP; w praktyce korzysta się z kalkulatorów.
Wskaźnik aktywności choroby w ZZSK (ASDAS) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Wyższy wynik oznacza większą aktywność choroby. Progi ASAS: poniżej 1,3 – choroba nieaktywna, 1,3–2,0 – mała aktywność, 2,1–3,5 – duża aktywność, powyżej 3,5 – bardzo duża aktywność. Zmniejszenie wyniku o co najmniej 1,1 pkt oznacza klinicznie istotną poprawę, a o co najmniej 2,0 pkt – znaczną poprawę.
Celem leczenia jest choroba nieaktywna lub co najmniej mała aktywność. Utrzymująca się duża aktywność mimo leczenia jest wskazaniem do jego modyfikacji, np. rozważenia leczenia biologicznego. Jeśli stężenie CRP jest bardzo małe (poniżej 2 mg/l), do wzoru wstawia się wartość 2 mg/l.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
ASDAS jest wskaźnikiem aktywności choroby, a nie narzędziem diagnostycznym. Opisane wyżej progi aktywności przyjęło ASAS (Machado i wsp., 2011). ASDAS lepiej niż BASDAI odróżnia stany o różnej aktywności i jest stosowany w polskich programach lekowych.
Publikacja źródłowa: Lukas C i wsp., Ann Rheum Dis 2009; Machado P i wsp., Ann Rheum Dis 2011 (progi).
Podobne skale i kwestionariusze
Aktywność ZZSK ocenia też Wskaźnik aktywności choroby w ZZSK (BASDAI), oparty wyłącznie na ocenie pacjenta. Sprawność funkcjonalną mierzy Wskaźnik sprawności funkcjonalnej w ZZSK (BASFI), a ruchomość kręgosłupa – Wskaźnik metrologiczny w ZZSK (BASMI). Zapalenie przyczepów ścięgnistych ocenia Wskaźnik zapalenia przyczepów SPARCC.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
