Wskaźnik aktywności choroby DAS28, ang. Disease Activity Score 28 (DAS28) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Wskaźnik aktywności choroby DAS28?
Wskaźnik aktywności choroby DAS28 (Disease Activity Score 28) to najczęściej stosowana miara aktywności reumatoidalnego zapalenia stawów. Łączy cztery elementy: liczbę stawów bolesnych i obrzękniętych w ocenie 28 stawów, wskaźnik stanu zapalnego (OB lub CRP) oraz ogólną ocenę stanu zdrowia przez pacjenta. Wynik oblicza się według wzoru – zwykle za pomocą kalkulatora – i interpretuje według ustalonych progów remisji oraz niskiej, umiarkowanej i wysokiej aktywności. DAS28 opracowali Prevoo i wsp. (1995).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
DAS28 stosuje się u dorosłych z reumatoidalnym zapaleniem stawów – w poradniach reumatologicznych, przy monitorowaniu leczenia według strategii „leczenia do celu” i w badaniach klinicznych. W Polsce jest podstawą kwalifikacji do leczenia biologicznego i oceny jego skuteczności w programach lekowych NFZ. Ocenę przeprowadza reumatolog na podstawie badania stawów, aktualnego wyniku OB lub CRP i oceny pacjenta. Ponieważ wskaźnik nie obejmuje stawów stóp, przy ich zajęciu może zaniżać aktywność choroby.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Badający ocenia 28 stawów (barkowe, łokciowe, nadgarstki, stawy śródręczno-paliczkowe i międzypaliczkowe bliższe rąk oraz kolanowe) i liczy stawy bolesne (TJC28) i obrzęknięte (SJC28). Potrzebne są też OB lub CRP oraz ogólna ocena zdrowia przez pacjenta w skali VAS 0–100 mm. Wzór DAS28-OB: 0,56 × √TJC28 + 0,28 × √SJC28 + 0,70 × ln(OB) + 0,014 × VAS. Wzór DAS28-CRP: 0,56 × √TJC28 + 0,28 × √SJC28 + 0,36 × ln(CRP w mg/l + 1) + 0,014 × VAS + 0,96. W praktyce korzysta się z kalkulatorów.
Wskaźnik aktywności choroby DAS28 – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Przyjęte progi: DAS28 poniżej 2,6 – remisja, ≤3,2 – niska aktywność, powyżej 3,2 do 5,1 – umiarkowana, powyżej 5,1 – wysoka aktywność choroby. Kryteria odpowiedzi EULAR: dobra odpowiedź to poprawa o ponad 1,2 pkt z wynikiem końcowym ≤3,2; umiarkowana – poprawa o ponad 1,2 pkt z wynikiem powyżej 3,2 albo poprawa o 0,6–1,2 pkt z wynikiem ≤5,1; pozostałe przypadki oznaczają brak odpowiedzi. DAS28-CRP daje zwykle niższe wartości niż DAS28-OB, więc w kontroli należy stosować tę samą wersję. Ocena DAS28 jest podstawą kwalifikacji i monitorowania w polskich programach lekowych NFZ.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
DAS28 mierzy aktywność reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS), a nie służy do jego rozpoznania. Wskaźnik ma dobrą rzetelność i jest wrażliwy na zmianę, dlatego stanowi podstawę kryteriów odpowiedzi EULAR (poprawa o ponad 1,2 pkt) i jest stosowany w polskich programach lekowych NFZ. Ograniczenia: DAS28-CRP daje zwykle niższe wartości niż DAS28-OB, a remisja DAS28 <2,6 może współistnieć z obrzękiem stawów, dlatego w badaniach stosuje się też surowsze kryteria remisji ACR/EULAR (Boolean, SDAI ≤3,3).
Publikacja źródłowa: Prevoo MLL i wsp., Arthritis Rheum 1995; van Gestel AM i wsp., Arthritis Rheum 1996 (kryteria odpowiedzi EULAR).
Podobne skale i kwestionariusze
Aktywność RZS mierzą też Kliniczny Wskaźnik Aktywności Choroby w RZS (CDAI), który nie wymaga badań laboratoryjnych, oraz Uproszczony Wskaźnik Aktywności Choroby (SDAI). Surowszą definicję remisji określają Kryteria remisji ACR/EULAR. Niepełnosprawność w codziennych czynnościach ocenia Kwestionariusz Oceny Zdrowia (HAQ-DI), a ocenę pacjenta i lekarza opisują PtGA i PGA.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
