Test 9 kołków (9HPT), ang. 9 Hole Peg Test (9HPT) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Test 9 kołków (9HPT)?
Test 9 kołków (9HPT) mierzy zręczność palców i szybkość precyzyjnych ruchów ręki. Badany jak najszybciej wkłada 9 kołków do otworów w tabliczce, a następnie je wyjmuje; czas wykonania zadania mierzy się osobno dla każdej ręki. Test jest krótki, tani i dobrze wystandaryzowany. Opisali go Kellor i wsp. (1971), a normy dla dorosłych opracowali Mathiowetz i wsp. (1985).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
9HPT stosuje się u dzieci od ok. 4 lat i dorosłych – w stwardnieniu rozsianym (jako element MSFC), po udarze, w chorobie Parkinsona, po urazach ręki, w chorobach reumatycznych i nerwowo-mięśniowych. Korzystają z niego fizjoterapeuci, terapeuci zajęciowi i neurolodzy – do oceny wyjściowej, monitorowania postępu choroby lub rehabilitacji i w badaniach klinicznych.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Pacjent siedzi przy stole, a tabliczkę z 9 otworami ustawia się przed nim, z pojemnikiem na kołki po stronie badanej ręki. Na sygnał badany bierze kołki pojedynczo i wkłada je do otworów w dowolnej kolejności, a następnie pojedynczo je wyjmuje i odkłada do pojemnika – jak najszybciej i tylko badaną ręką. Badający mierzy czas od dotknięcia pierwszego kołka do odłożenia ostatniego. Zaczyna się od ręki dominującej; w protokole MSFC wykonuje się po dwie próby każdą ręką i oblicza średnią.
Test 9 kołków (9HPT) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Krótszy czas oznacza lepszą zręczność. U zdrowych młodszych dorosłych czas wynosi zwykle poniżej 20 sekund i wydłuża się z wiekiem; ręka niedominująca jest zwykle nieco wolniejsza. Wynik porównuje się z normami dla wieku i płci. Jeśli badany nie ukończy zadania w ciągu 300 sekund, próbę się przerywa.
W stwardnieniu rozsianym za istotne klinicznie pogorszenie uznaje się wydłużenie czasu o co najmniej 20%. Wyniki interpretuje się razem z oceną czucia, siły i napięcia mięśni, bo wolniejsze wykonanie może mieć różne przyczyny, np. niedowład, ataksję, drżenie czy zaburzenia czucia.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
9HPT mierzy zręczność palców i nie jest testem diagnostycznym. Ma wysoką rzetelność test–retest i między badającymi (ICC powyżej 0,9). Próg 20% uzasadnia m.in. przegląd Feysa i wsp. (2017). Normy dla dorosłych opublikowali m.in. Mathiowetz i wsp. (1985).
Publikacja źródłowa: Kellor M i wsp., Am J Occup Ther 1971; Mathiowetz V i wsp., Occup Ther J Res 1985 (normy).
Podobne skale i kwestionariusze
Zręczność całej ręki mierzy Test Box and Block (BBT), a funkcję ręki w czynnościach codziennych – Test funkcji ręki Jebsena-Taylora (JTHFT). Siłę chwytu ocenia Pomiar siły chwytu dynamometrem ręcznym. W stwardnieniu rozsianym 9HPT wchodzi w skład Złożonej Oceny Funkcjonalnej w Stwardnieniu Rozsianym (MSFC).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
