System Klasyfikacji Funkcji Motorycznych Dużych (GMFCS), ang. Gross Motor Function Classification System (GMFCS) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy System Klasyfikacji Funkcji Motorycznych Dużych (GMFCS)?
GMFCS (Gross Motor Function Classification System) to system klasyfikacji funkcji motorycznych dużych u dzieci i młodzieży z mózgowym porażeniem dziecięcym. Opisuje, co dziecko zwykle robi samodzielnie w codziennym życiu – siedzenie, przemieszczanie się, chód i korzystanie z pomocy – i przypisuje je do jednego z pięciu poziomów: od I (chód bez ograniczeń) do V (znacznie ograniczona możliwość samodzielnego poruszania się, transport na wózku). Klasyfikacja ułatwia porozumiewanie się w zespole terapeutycznym i planowanie leczenia.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
GMFCS stosuje się u dzieci i młodzieży z mózgowym porażeniem dziecięcym od niemowlęctwa do 18. roku życia – w rehabilitacji, neurologii i ortopedii dziecięcej, w badaniach naukowych i rejestrach. Klasyfikacji mogą dokonać fizjoterapeuci, lekarze i terapeuci zajęciowi, a w wersji kwestionariuszowej – także rodzice. Poziom ustalony przed 2. rokiem życia jest mniej stabilny, dlatego warto go zweryfikować w późniejszym wieku.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
GMFCS nie jest kwestionariuszem ani testem z pytaniami – to klasyfikacja. Terapeuta lub lekarz, na podstawie obserwacji i informacji od rodziców, przyporządkowuje dziecko do jednego z pięciu poziomów, opisujących typową samodzielną aktywność ruchową (siadanie, przemieszczanie się, chód) w codziennym środowisku, a nie maksymalne możliwości w gabinecie.
W wersji rozszerzonej i zrewidowanej (GMFCS E&R, 2007) opisy poziomów podano dla grup wiekowych: przed 2. urodzinami, 2–4, 4–6, 6–12 i 12–18 lat. Istnieje oficjalne polskie tłumaczenie dostępne na stronie CanChild.
System Klasyfikacji Funkcji Motorycznych Dużych (GMFCS) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie jest chronione prawem autorskim. Do użytku klinicznego zwykle można je stosować bezpłatnie, ale kopiowanie formularza do publikacji, materiałów szkoleniowych lub zastosowań komercyjnych wymaga zgody właściciela praw.
Interpretacja wyników
Poziom I – dziecko chodzi bez ograniczeń; poziom II – chodzi z ograniczeniami (np. na długich dystansach, po nierównym terenie); poziom III – chodzi z ręczną pomocą do chodzenia (np. balkonikiem, kulami), na dłuższe odległości korzysta z wózka; poziom IV – samodzielne poruszanie się jest ograniczone, możliwe jest korzystanie z wózka z napędem elektrycznym; poziom V – dziecko jest przewożone na wózku przez inne osoby.
Poziom GMFCS jest względnie stały i ma wartość rokowniczą: wiąże się z przewidywanym szczytem rozwoju motorycznego (krzywe GMFM-66), ryzykiem podwichnięcia stawu biodrowego i potrzebami sprzętowymi. Nie ocenia jakości ruchu ani funkcji ręki – do tego służą GMFM i MACS.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
GMFCS jest systemem klasyfikacji, a nie testem diagnostycznym, dlatego czułość i swoistość nie mają tu zastosowania. W badaniach (Palisano i wsp., 1997, 2008) wykazano dobrą zgodność między oceniającymi i stabilność poziomu w czasie, zwłaszcza po 2. roku życia. Poziom GMFCS dobrze przewiduje dalszy rozwój motoryczny (krzywe rozwoju GMFM-66).
Publikacja źródłowa: Palisano R i wsp., Dev Med Child Neurol 1997; Palisano R i wsp., GMFCS-E&R, CanChild 2007.
Podobne skale i kwestionariusze
GMFCS uzupełnia się zwykle Skalą Oceny Funkcji Motorycznych Dużych (GMFM-88/66), która mierzy zmiany sprawności ruchowej w czasie. Funkcję rąk klasyfikuje system MACS, komunikację – System Klasyfikacji Funkcji Komunikacyjnych (CFCS), a jedzenie i picie – system EDACS. U niemowląt z ryzykiem mózgowego porażenia dziecięcego wcześniej stosuje się badanie HINE i ocenę ruchów ogólnych.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
