Pomiar siły chwytu dynamometrem ręcznym, ang. Hand Grip Strength Test (Hand-held Dynamometer) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Pomiar siły chwytu dynamometrem ręcznym – omówienie
https://www.youtube.com/watch?v=U8sIFDKJz2M
Co mierzy Pomiar siły chwytu dynamometrem ręcznym?
Pomiar siły chwytu dynamometrem ręcznym to prosty, obiektywny sposób oceny siły mięśni ręki i przedramienia, który odzwierciedla też ogólną siłę mięśniową. Badany ściska z maksymalną siłą uchwyt dynamometru, a wynik odczytuje się w kilogramach. Siła chwytu jest jednym z kryteriów sarkopenii i zespołu kruchości oraz silnym wskaźnikiem rokowania – niska siła wiąże się z większym ryzykiem niesprawności, hospitalizacji i zgonu. Najczęściej stosuje się dynamometry hydrauliczne typu Jamar.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
Pomiar stosuje się u dorosłych i dzieci – w geriatrii (ocena sarkopenii i kruchości), rehabilitacji ręki i kończyny górnej, reumatologii, neurologii, dietetyce klinicznej (ocena stanu odżywienia), medycynie sportowej i badaniach populacyjnych. Badanie trwa kilka minut i może je wykonać lekarz, fizjoterapeuta, pielęgniarka lub dietetyk. Wymaga skalibrowanego dynamometru i stosowania zawsze tego samego protokołu, aby wyniki były porównywalne.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Według protokołu Southampton badany siedzi na krześle z oparciem i podłokietnikami, z ramieniem przy tułowiu, łokciem zgiętym pod kątem 90° i przedramieniem opartym na podłokietniku, z nadgarstkiem w pozycji neutralnej. Uchwyt dynamometru ustawia się w drugiej pozycji. Na polecenie badany ściska uchwyt tak mocno, jak potrafi, przez kilka sekund, przy słownej zachęcie badającego. Wykonuje się po 3 próby każdą ręką naprzemiennie, a jako wynik przyjmuje się najwyższą wartość ze wszystkich prób.
Pomiar siły chwytu dynamometrem ręcznym – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Wynik porównuje się z normami dla wieku i płci. Według EWGSOP2 siła chwytu poniżej 27 kg u mężczyzn i poniżej 16 kg u kobiet wskazuje na prawdopodobną sarkopenię, którą potwierdza się pomiarem masy mięśniowej; w fenotypie kruchości Frieda progi zależą od płci i BMI.
Zmniejszenie siły chwytu w czasie może świadczyć o pogorszeniu stanu odżywienia lub postępie choroby. W rehabilitacji porównuje się siłę ręki chorej i zdrowej; ręka dominująca jest zwykle o ok. 10% silniejsza.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
Pomiar siły chwytu nie rozpoznaje choroby, ale jest prostym wskaźnikiem ogólnej siły mięśniowej. Przy standardowym protokole dynamometr typu Jamar ma bardzo dobrą rzetelność (ICC powyżej 0,9). W dużych kohortach (np. PURE, Lancet 2015) niska siła chwytu przewidywała zgon i choroby sercowo-naczyniowe.
Publikacja źródłowa: Roberts HC i wsp., Age Ageing 2011 (protokół Southampton); Cruz-Jentoft AJ i wsp., Age Ageing 2019 (EWGSOP2).
Podobne skale i kwestionariusze
Siłę kończyn dolnych ocenia Test 5-krotnego wstawania z krzesła (5xSTS) i Test 30-sekundowego wstawania z krzesła (30CST), a ogólną sprawność osób starszych – Krótka Bateria Testów Sprawności Fizycznej (SPPB). Siła chwytu jest elementem Fenotypu Kruchości wg Frieda, a ryzyko niedożywienia ocenia Skala MNA. Siłę poszczególnych grup mięśniowych w badaniu manualnym opisuje Skala MRC.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
