Skala Przestrzegania Zaleceń Lekowych Morisky’ego (MMAS-8), ang. Morisky Medication Adherence Scale (MMAS-8) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Skala Przestrzegania Zaleceń Lekowych Morisky’ego (MMAS-8) – omówienie
Co mierzy Skala Przestrzegania Zaleceń Lekowych Morisky’ego (MMAS-8)?
Skala Przestrzegania Zaleceń Lekowych Morisky’ego (MMAS-8) to krótki kwestionariusz samooceny, który mierzy, czy pacjent przyjmuje leki zgodnie z zaleceniami. Obejmuje zarówno niezamierzone pomijanie dawek (np. zapominanie), jak i świadome odstawianie leków, np. przy poprawie samopoczucia, po wystąpieniu działań niepożądanych czy w podróży. Zawiera 8 pytań; wynik wynosi 0–8 pkt. Skala jest rozwinięciem 4-pytaniowej wersji z 1986 r.; opracowali ją Morisky i wsp. (2008).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
MMAS-8 stosuje się u dorosłych przyjmujących leki przewlekle – pierwotnie u chorych z nadciśnieniem tętniczym, obecnie także m.in. w cukrzycy, chorobach serca, astmie, zakażeniu HIV czy depresji. Korzystają z niej lekarze, farmaceuci, pielęgniarki i badacze – do wykrywania problemów z przyjmowaniem leków i rozmowy o ich przyczynach. Wypełnienie trwa kilka minut. Użycie skali, także w badaniach naukowych, wymaga licencji.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Pacjent odpowiada na 7 pytań typu tak/nie, m.in. o to, czy zdarza mu się zapominać o lekach, czy w ostatnich 2 tygodniach pominął jakąś dawkę, czy przyjął wszystkie leki poprzedniego dnia, czy przerywał leczenie bez konsultacji z lekarzem, gdy czuł się gorzej lub lepiej, czy zapomina zabrać leki w podróż i czy codzienne przyjmowanie leków jest dla niego uciążliwe. Ostatnie pytanie dotyczy częstości trudności z pamiętaniem o lekach i ma 5 odpowiedzi (od „nigdy” do „zawsze”). Punkty przypisuje się według klucza; wynik wynosi 0–8 pkt.
Skala Przestrzegania Zaleceń Lekowych Morisky’ego (MMAS-8) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Formularze i normy tego narzędzia są chronione prawem autorskim i dystrybuowane odpłatnie przez wydawcę – nie udostępniamy ich. Oryginalną wersję należy uzyskać od wydawcy.
Interpretacja wyników
Wyższy wynik oznacza lepsze przestrzeganie zaleceń: 8 pkt – wysoka adherencja, 6–7 pkt – średnia, poniżej 6 pkt – niska. W pracy Morisky’ego i wsp. niska adherencja wiązała się z gorszą kontrolą ciśnienia tętniczego.
Wynik opiera się na deklaracjach pacjenta, dlatego może zawyżać rzeczywistą adherencję. Najwięcej informacji dają odpowiedzi na poszczególne pytania – pokazują, czy problemem jest zapominanie, działania niepożądane, przekonania o leczeniu czy jego złożoność, co pomaga dobrać interwencję, np. przypomnienia, uproszczenie schematu dawkowania lub edukację.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
W pracy Morisky’ego i wsp. (2008) u chorych z nadciśnieniem skala miała spójność wewnętrzną 0,83, a niska adherencja (poniżej 6 pkt) wiązała się z gorszą kontrolą ciśnienia; przy tym progu czułość wynosiła ok. 93%, a swoistość ok. 53%. MMAS-8 jest chroniona licencją – jej użycie bez zgody właściciela prowadziło do wycofywania publikacji, dlatego przed zastosowaniem trzeba uzyskać licencję.
Publikacja źródłowa: Morisky DE, Ang A, Krousel-Wood M, Ward HJ, J Clin Hypertens 2008.
Podobne skale i kwestionariusze
Przyczyny nieprzestrzegania zaleceń pomagają zrozumieć kwestionariusz przekonań o lekach (BMQ) i skala MARS-5, a sposób postrzegania choroby – Krótki Kwestionariusz Percepcji Choroby (B-IPQ). Obiektywnie adherencję ocenia się m.in. na podstawie danych o realizacji recept, liczenia tabletek, elektronicznych pojemników na leki lub oznaczania stężeń leków we krwi.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
