Inwentarz Neuropsychiatryczny (NPI), ang. Neuropsychiatric Inventory (NPI) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Inwentarz Neuropsychiatryczny (NPI) – omówienie
Co mierzy Inwentarz Neuropsychiatryczny (NPI)?
Inwentarz Neuropsychiatryczny (NPI) służy do oceny objawów behawioralnych i psychicznych u osób z otępieniem. Obejmuje 12 obszarów: urojenia, omamy, pobudzenie i agresję, depresję, lęk, euforię, apatię, rozhamowanie, drażliwość, nieprawidłowe zachowania ruchowe, zaburzenia snu oraz zaburzenia apetytu i jedzenia. Dla każdego obecnego objawu ocenia się jego częstość i nasilenie, a także stres, jaki powoduje u opiekuna. Inwentarz opracowali Cummings i wsp. (1994).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
NPI stosuje się u osób z otępieniem i łagodnymi zaburzeniami poznawczymi – w chorobie Alzheimera, otępieniu z ciałami Lewy’ego, czołowo-skroniowym i naczyniowym oraz w chorobie Parkinsona – w neurologii, psychiatrii, geriatrii, opiece długoterminowej i badaniach klinicznych. Badanie przeprowadza lekarz lub psycholog w wywiadzie z opiekunem, który dobrze zna pacjenta; trwa ono ok. 10–20 minut. Dla domów opieki opracowano wersję NPI-NH, a do szybkiej oceny – NPI-Q.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Badający zadaje opiekunowi pytanie przesiewowe dotyczące każdego z 12 obszarów w ostatnim miesiącu. Jeśli odpowiedź jest twierdząca, zadaje pytania szczegółowe, a następnie prosi o ocenę częstości objawu (1–4: rzadko, czasami, często, bardzo często) i jego nasilenia (1–3: łagodne, umiarkowane, ciężkie). Opiekun ocenia też, jak bardzo dany objaw go obciąża (0–5). W wersji NPI-Q opiekun ocenia tylko obecność i nasilenie objawów oraz własny stres.
Inwentarz Neuropsychiatryczny (NPI) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie jest chronione prawem autorskim. Do użytku klinicznego zwykle można je stosować bezpłatnie, ale kopiowanie formularza do publikacji, materiałów szkoleniowych lub zastosowań komercyjnych wymaga zgody właściciela praw.
Interpretacja wyników
Wynik każdego obszaru to iloczyn częstości i nasilenia (1–12), a wynik łączny – suma 12 obszarów (0–144 pkt); wyższy oznacza większe nasilenie zaburzeń. Wynik ≥4 w danym obszarze uznaje się zwykle za klinicznie znaczący. Profil objawów pomaga zaplanować postępowanie – najpierw niefarmakologiczne, a w razie potrzeby farmakologiczne – i różnicować typy otępienia: wczesne rozhamowanie i apatia sugerują otępienie czołowo-skroniowe, a omamy wzrokowe – otępienie z ciałami Lewy’ego.
Wynik obciążenia opiekuna wskazuje na potrzebę jego wsparcia.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
NPI ocenia objawy neuropsychiatryczne w otępieniu i nie służy do rozpoznania otępienia. W pracy Cummingsa i wsp. (1994) zgodność między oceniającymi była wysoka, a rzetelność test–retest wynosiła ok. 0,79 dla częstości i 0,86 dla nasilenia. Wersja skrócona NPI-Q (Kaufer i wsp., 2000) dobrze koreluje z pełną wersją i jest wygodniejsza w praktyce.
Publikacja źródłowa: Cummings JL i wsp., Neurology 1994; Kaufer DI i wsp., J Neuropsychiatry Clin Neurosci 2000 (NPI-Q).
Podobne skale i kwestionariusze
Objawy depresji u osób z otępieniem ocenia Skala Cornell do Oceny Depresji w Otępieniu (CSDD), a majaczenie – Metoda Oceny Splątania (CAM). Stopień otępienia opisuje Kliniczna Skala Otępienia (CDR), funkcje poznawcze – test MMSE, a obciążenie opiekuna – Skala Obciążenia Opiekuna Zarit (ZBI). Pobudzenie u osób z otępieniem szczegółowo opisuje kwestionariusz CMAI.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
