Bostoński Kwestionariusz Zespołu Cieśni Nadgarstka (BCTQ), ang. Boston Carpal Tunnel Syndrome Questionnaire (BCTQ) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Bostoński Kwestionariusz Zespołu Cieśni Nadgarstka (BCTQ)?
Bostoński Kwestionariusz Zespołu Cieśni Nadgarstka (BCTQ) to kwestionariusz samooceny, który mierzy nasilenie objawów i ograniczenie funkcji ręki w zespole cieśni nadgarstka. Składa się z dwóch części: skali nasilenia objawów (11 pytań, m.in. o ból, drętwienie, mrowienie i osłabienie, także w nocy) oraz skali stanu czynnościowego (8 czynności, np. pisanie, zapinanie guzików, trzymanie książki). Kwestionariusz opracowali Levine i wsp. (1993).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
BCTQ stosuje się u dorosłych z rozpoznanym lub podejrzewanym zespołem cieśni nadgarstka – w ortopedii, chirurgii ręki, neurologii, reumatologii, fizjoterapii i medycynie pracy. Służy do oceny nasilenia dolegliwości przed leczeniem oraz efektów leczenia zachowawczego (np. ortez, iniekcji) i operacyjnego, także w badaniach klinicznych. Wypełnienie trwa 5–10 minut.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Pacjent odpowiada na pytania dotyczące ostatnich 2 tygodni. W skali objawów każde pytanie ma 5 odpowiedzi, od 1 (brak objawów) do 5 (objawy bardzo nasilone); pytania dotyczą m.in. natężenia bólu w nocy i w dzień, częstości budzenia się z powodu bólu lub drętwienia, osłabienia ręki i trudności z chwytaniem małych przedmiotów. W skali czynności pacjent ocenia trudność 8 czynności, od 1 (brak trudności) do 5 (nie jest w stanie wykonać z powodu objawów w ręce i nadgarstku): pisania, zapinania guzików, trzymania książki podczas czytania, trzymania słuchawki telefonu, otwierania słoików, prac domowych, noszenia torby z zakupami oraz kąpieli i ubierania się. Wynik każdej skali to średnia odpowiedzi (1–5).
Bostoński Kwestionariusz Zespołu Cieśni Nadgarstka (BCTQ) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie jest chronione prawem autorskim. Do użytku klinicznego zwykle można je stosować bezpłatnie, ale kopiowanie formularza do publikacji, materiałów szkoleniowych lub zastosowań komercyjnych wymaga zgody właściciela praw.
Interpretacja wyników
W obu skalach wyższy wynik oznacza większe nasilenie dolegliwości: 1 to brak objawów lub ograniczeń, a 5 – objawy bardzo nasilone. Kwestionariusz nie ma progów diagnostycznych – służy do oceny nasilenia i zmian. Za minimalną istotną klinicznie zmianę przyjmuje się ok. 1,1 pkt w skali objawów i ok. 0,7 pkt w skali funkcji.
Wynik interpretuje się razem z badaniem klinicznym i badaniem przewodnictwa nerwowego, które potwierdza rozpoznanie i określa stopień uszkodzenia nerwu pośrodkowego. Po leczeniu operacyjnym wynik skali objawów zwykle poprawia się szybciej i wyraźniej niż wynik skali funkcji.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
BCTQ mierzy nasilenie objawów i ograniczenie funkcji w zespole cieśni nadgarstka, a nie służy do jego rozpoznania – do tego potrzebne jest badanie przewodnictwa nerwowego. W pracy Levine’a i wsp. (1993) kwestionariusz miał wysoką rzetelność test–retest (r ok. 0,9) i dużą wrażliwość na zmianę po leczeniu operacyjnym. Wartości minimalnej istotnej zmiany podali Ozyurekoglu i wsp. (2006).
Publikacja źródłowa: Levine DW i wsp., J Bone Joint Surg Am 1993.
Podobne skale i kwestionariusze
Funkcję ręki w ocenie pacjenta mierzą też Kwestionariusz oceny ręki Michigan (MHQ) i Kwestionariusz DASH (niepełnosprawność ramienia, barku i ręki) lub jego skrócona wersja QuickDASH. Siłę chwytu obiektywnie ocenia Pomiar siły chwytu dynamometrem ręcznym, a zręczność – Test 9 kołków (9HPT).
Źródła i dalsza lektura
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
