Kwestionariusz Wiedzy Żywieniowej (GNKQ), ang. Nutrition Knowledge Questionnaire (GNKQ) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Kwestionariusz Wiedzy Żywieniowej (GNKQ)?
Kwestionariusz Wiedzy Żywieniowej (General Nutrition Knowledge Questionnaire, GNKQ) mierzy ogólną wiedzę dorosłych o żywieniu. Obejmuje cztery obszary: zalecenia żywieniowe, zawartość składników odżywczych w produktach, wybór zdrowszych produktów na co dzień oraz związki diety z chorobami i masą ciała. Opracowały go Parmenter i Wardle (1999) w Wielkiej Brytanii; zrewidowana wersja GNKQ-R (Kliemann i wsp., 2016) zawiera 88 pytań i uwzględnia aktualne zalecenia.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
GNKQ stosuje się u dorosłych – w badaniach nad zachowaniami żywieniowymi, w ocenie skuteczności programów edukacji żywieniowej oraz w poradnictwie dietetycznym, gdy trzeba sprawdzić, które obszary wiedzy wymagają uzupełnienia. Kwestionariusz powstał w Wielkiej Brytanii, dlatego część pytań odnosi się do brytyjskich zaleceń i produktów; w Polsce wiedzę żywieniową bada się często za pomocą kwestionariusza KomPAN.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Badany samodzielnie odpowiada na pytania zamknięte, np. czy dany produkt zawiera dużo czy mało cukru, soli lub tłuszczu, ile porcji warzyw i owoców zaleca się dziennie, który z dwóch produktów jest zdrowszym wyborem i z jakimi chorobami wiąże się dany sposób żywienia. Większość pytań zawiera odpowiedź „nie wiem”, co ogranicza zgadywanie. W wersji GNKQ-R pytania podzielono na cztery części: zalecenia, grupy produktów, zdrowe wybory oraz dieta, choroby i masa ciała. Wypełnienie trwa zwykle kilkanaście minut.
Kwestionariusz Wiedzy Żywieniowej (GNKQ) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Za każdą poprawną odpowiedź przyznaje się 1 pkt, a za błędną lub „nie wiem” – 0 pkt. Wynik całkowity w GNKQ-R wynosi 0–88; oblicza się też wyniki czterech części. Im wyższy wynik, tym większa wiedza żywieniowa. Kwestionariusz nie ma progów „wystarczającej” wiedzy – wyniki porównuje się między grupami lub przed edukacją i po niej.
Analiza poszczególnych części pokazuje, czego dotyczą luki, np. zawartości tłuszczu w produktach albo związku diety z chorobami. Trzeba jednak pamiętać, że wiedza tylko umiarkowanie przekłada się na sposób żywienia – na wybory wpływają też nawyki, smak, cena i dostępność produktów.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
Kwestionariusze wiedzy żywieniowej mierzą poziom wiedzy i nie mają progów diagnostycznych, dlatego nie opisuje się ich czułością i swoistością. GNKQ i jego zrewidowana wersja GNKQ-R mają dobrą spójność wewnętrzną i rzetelność test–retest, a wynik odróżnia osoby z wykształceniem dietetycznym od pozostałych. W Polsce wiedzę żywieniową bada się często częścią kwestionariusza KomPAN.
Publikacja źródłowa: Parmenter K, Wardle J, Eur J Clin Nutr 1999; Kliemann N i wsp., Eur J Clin Nutr 2016 (GNKQ-R).
Podobne skale i kwestionariusze
Sposób żywienia ocenia Kwestionariusz Częstotliwości Spożycia Żywności (FFQ), a jakość diety – Wskaźnik Zdrowego Odżywiania (HEI) i Kwestionariusz Przestrzegania Diety Śródziemnomorskiej (MEDAS). Umiejętność rozumienia i wykorzystywania informacji o żywieniu mierzy Narzędzie Oceny Kompetencji Żywieniowych (NLit).
Źródła i dalsza lektura
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
