Wskaźnik Uszkodzeń Narządowych SLICC/ACR (SDI), ang. SLICC/ACR Damage Index (SDI) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Wskaźnik Uszkodzeń Narządowych SLICC/ACR (SDI)?
Wskaźnik Uszkodzeń Narządowych SLICC/ACR (SDI) mierzy trwałe uszkodzenia narządów u chorych na toczeń rumieniowaty układowy, niezależnie od tego, czy wynikają z samej choroby, jej leczenia (np. glikokortykosteroidami), czy z chorób współistniejących. Obejmuje 41 pozycji w 12 układach, m.in. narząd wzroku, układ nerwowy, nerki, płuca, układ sercowo-naczyniowy, przewód pokarmowy, układ mięśniowo-szkieletowy i skórę, a także przedwczesną niewydolność jajników, cukrzycę i nowotwory. Wynik wynosi 0–47 pkt. Wskaźnik opracowali Gladman i wsp. (1996).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
SDI stosuje się u dzieci i dorosłych z toczniem rumieniowatym układowym – w poradniach reumatologicznych i nefrologicznych oraz w badaniach klinicznych i obserwacyjnych, zwykle raz w roku. Uzupełnia ocenę aktywności choroby (np. wskaźnikiem SLEDAI-2K), bo opisuje skutki długotrwałego przebiegu i leczenia. Ocenę przeprowadza lekarz na podstawie dokumentacji, wywiadu i badania. Wynik pomaga ocenić rokowanie i skuteczność strategii ograniczających uszkodzenia, np. zmniejszania dawek glikokortykosteroidów.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Lekarz sprawdza, czy u pacjenta występują zdefiniowane uszkodzenia, które powstały po rozpoznaniu tocznia i utrzymują się co najmniej 6 miesięcy, niezależnie od ich przyczyny. Większość pozycji ocenia się na 1 pkt (obecne), a niektóre na 2 lub 3 pkt – jeśli wystąpiły wielokrotnie (np. ponowny udar lub zawał, nawracające zakrzepice) albo mają większą wagę (np. schyłkowa niewydolność nerek – 3 pkt). Raz stwierdzone uszkodzenie pozostaje w wyniku, nawet jeśli później się zmniejszy.
Wskaźnik Uszkodzeń Narządowych SLICC/ACR (SDI) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Wynik łączny wynosi 0–47 pkt; 0 oznacza brak uszkodzeń. Wynik nie może się zmniejszać – rośnie wraz z narastaniem uszkodzeń. Każde zwiększenie SDI, zwłaszcza we wczesnym okresie choroby, wiąże się z wyższym ryzykiem kolejnych uszkodzeń i zgonu. Wysoki wynik w danym układzie wskazuje na potrzebę specjalistycznej opieki, np. nefrologicznej lub kardiologicznej.
Ponieważ część uszkodzeń wynika z leczenia, wynik skłania też do przeglądu terapii, zwłaszcza dawek glikokortykosteroidów.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
SDI mierzy trwałe uszkodzenia narządowe w toczniu rumieniowatym układowym i nie ocenia aktywności choroby ani nie służy do rozpoznania. Uszkodzenie liczy się, gdy utrzymuje się co najmniej 6 miesięcy. Wskaźnik ma dobrą zgodność między oceniającymi, a wzrost SDI, zwłaszcza we wczesnym okresie choroby, wiąże się z wyższą umieralnością.
Publikacja źródłowa: Gladman D i wsp., Arthritis Rheum 1996.
Podobne skale i kwestionariusze
Aktywność tocznia ocenia Wskaźnik Aktywności Tocznia SLEDAI-2K, a w poszczególnych narządach, z uwzględnieniem nasilenia objawów – wskaźnik BILAG-2004. Ogólną ocenę aktywności przez lekarza opisuje skala PGA, a jakość życia chorych – kwestionariusz LupusQoL i Kwestionariusz SF-36. Niepełnosprawność w codziennych czynnościach mierzy Kwestionariusz Oceny Zdrowia (HAQ-DI).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
